O‘zbekistonda 2027-yildan shakar importiga kvota joriy etish rejalashtirilmoqda — yiliga 300 ming tonna

Shakar importi kvotasi va zavodlarga imtiyozlar

O‘zbekistonda shakar importiga kvota joriy etish va mahalliy zavodlarga soliq imtiyozlari berish rejalashtirilmoqda. Buning haqida Spot 2026-yil 31-iyuldagi Vazirlar Mahkamasining qaroriga (PQM-417) tayanib yozdi. Hujjat Lex.uz milliy qonunchilik bazasida mavjud emas, biroq tahririyat qo‘lida bor; uning haqiqiyligini bitta xabardor manba tasdiqladi.

Kvota qanday ishlaydi

Hujjatga ko‘ra, oq shakar importining yillik kvotasi 300 ming tonnani tashkil etadi: ichimliklar, qandolat mahsulotlari va boshqa oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqaruvchilari uchun 100 ming tonnadan. Kelgusi yilga mo‘ljallangan kvota hajmi har yili noyabr oyida Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Monopoliyaga qarshi kurashish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi hamda Milliy statistika qo‘mitasining «asosli takliflari» asosida Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi. Kvota hajmini ichki iste’mol, quvvatlardan foydalanish, import va ichki narxlarni hisobga olib, har olti oyda qayta ko‘rib chiqishga ruxsat beriladi. Kvotalarni elektron onlayn auksionlar orqali taqsimlash rejalashtirilgan: tizimni 2026-yil 1-dekabrgacha ishga tushirish va Bojxona qo‘mitasining «Yagona oyna» axborot tizimi bilan integratsiya qilish kerak, auksion natijalari esa ochiq e’lon qilinadi.

Ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash va moliyaviy nazorat

Qarorda mahalliy shakar ishlab chiqaruvchilarning «Uzpromstroybank» oldidagi kredit qarzi to‘lov muddatini besh yilgacha cho‘zish va ikki yilgacha imtiyozli davr belgilanishi, shuningdek, to‘lov jadvali va foiz stavkalarini qayta ko‘rib chiqish nazarda tutilgan. Ishlab chiqaruvchilar 2026-yil oxirigacha debitorlik qarzini to‘liq qaytarishi lozim; shuningdek, 50 mln dollar to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar jalb etilishi ko‘zda tutilgan. 2026-yil 1-avgustdan 2031-yil 1-avgustgacha Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi xomashyo importi uchun olingan valyuta kreditlari bo‘yicha foiz xarajatlarining 50 foizini — 5 foiz punktdan oshirmasdan — kompensatsiya qiladi, bu muddati o‘tgan qarzli kreditlarga ham tegishli.

Soliq imtiyozlari va davlat xaridlari

Iqtisodiyot va moliya vazirligiga bir oy muddatda Soliq kodeksiga o‘zgartirishlar loyihasini tayyorlash topshirilgan: taklif etilganidek, mahalliy shakar ishlab chiqaruvchilari foyda solig‘idan ozod qilinadi va 2031-yil 1-yanvargacha mulk solig‘i stavkasi 50 foiz miqdorida belgilanadi. Tejalgan mablag‘larni korxonalar faqat kreditlarni to‘lashga yo‘naltirishi kerak. 2027-yil 1-yanvardan boshlab davlat tashkilotlarining oq shakarga bo‘lgan ehtiyoji imtiyozli tartibda mahalliy ishlab chiqaruvchilar hisobidan qoplanishi, ularning butun mahsuloti tovar-xomashyo birjasi orqali sotilishi va eksportga cheklovsiz ruxsat berilishi kerak. Ishlab chiqaruvchilarga, shuningdek, mahalliy ishlab chiqarish sertifikatini bepul rasmiylashtirish va Mahalliy mahsulot hamda ishlab chiqaruvchilar reyestriga kiritish va’da qilingan.

Zavodlar uchun qattiq shartlar

Hujjat moliyaviy nazoratga qo‘shimcha talablar belgilaydi: ishlab chiqaruvchilarga bank vakillari orasidan moliya direktorlarini tayinlash tavsiya etiladi, ular umumiy yig‘ilishlarda qatnashib, qarz oluvchining moliyaviy holatini yomonlashtirishi mumkin bo‘lgan qarorlar qabul qilinishiga to‘sqinlik qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Korxonalarning barcha erkin likvid mablag‘lari bank qarzini muddatidan oldin to‘lashga yo‘naltirilishi shart, kreditlar to‘liq yopilmaguncha foyda dividend sifatida taqsimlanmaydi. Garovga qo‘yilgan mulk, korxona biznes-rejada nazarda tutilmagan loyihalarni ishga tushirsa, qarzlarini oshirsa, to‘lovlarni kechiktirsa yoki tushumlarning «Uzpromstroybank»dagi hisobvarag‘iga markazlashgan holda oqib kelishini ta’minlamasa, tasvirlab olinib, bank balansiga o‘tkazilishi mumkin. Shuningdek, sog‘lomlashtirish audit va strategiyalari uchun xorijiy maslahatchilar jalb etilishi, jarayonlarni raqamlashtirish, GMS ishlab chiqarishni boshqarish tizimini joriy etish, IIV huzuridagi Qo‘riqlash departamenti tomonidan qo‘riqlash va videokuzatuv kameralari yordamida ishlab chiqarishni kechayu kunduz onlayn monitoring qilish nazarda tutilgan. Bojxona qo‘mitasi ijtimoiy ahamiyatga ega oziq-ovqat mahsulotlari importi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni — hajmlar, qiymat va bir tonnaning o‘rtacha bojxona qiymatini yetkazib beruvchi mamlakatlar va importchilar kesimida har chorakda e’lon qilishi kerak. Qarorning ijrosi ustidan nazorat bosh vazir o‘rinbosari Jamshid Xo‘jayevga yuklatilgan.

Bu nima uchun muhim

Tahririyat qayd etadiki, chora-tadbirlar paketi ichki bozorni himoya qilishni — kvotani, davlat xaridlarida mahalliy zavodlarga ustunlik berishni va imtiyozlarni — bankning qarorlarni bloklash va garovga qo‘yilgan mulkni olib qo‘yish huquqigacha bo‘lgan ishlab chiqaruvchilarning o‘ziga nisbatan misli ko‘rilmagan qattiq nazorati bilan birlashtiradi. Bu, shakar ishlab chiqarish sohasi hukumat tomonidan «Uzpromstroybank» oldidagi qarzlar nuqtayi nazaridan muammoli soha sifatida qaralayotganini ko‘rsatadi. Biznes va iste’molchilar uchun amaliy o‘zgarishlar yaqin oylarda sezilarli bo‘ladi: 2026-yil 1-dekabrgacha kvotalarni taqsimlashning auksion tizimi ishga tushadi, importchilar va zavodlarga esa birja va davlat xaridlarida shakar muomalasining yangi qoidalariga moslashishga to‘g‘ri keladi. Shuni ham qayd etamiz, qarorning to‘liq matni hozircha Lex.uz saytida mavjud emas, shu bois tafsilotlar rasmiy e’lon qilingandan keyin aniqlanishi mumkin.