«Cyberselfish» qaytmoqda: Silicon Valley’ning texno-libertarizmi haqidagi 2000-yilgi kitob qayta nashr etildi

Sanoat burilishini oldindan sezgan kitob yana nashrda

Polina Borsukning «Cyberselfish» kitobi, 2000-yilda ilk bor nashr etilgan va uzoq vaqtdan beri sotuvdan yo‘qolgan, Tin House nashriyotining yangi nashrida qaytib kelmoqda. TechCrunch xabar berishicha, qiziqishning qayta tug‘ilishiga sabab bo‘lgan narsa — «Nerd Reich» kitobi muallifi Gil Duran o‘tgan yilgi chaqiruvi bo‘lib, u Borsuk «hammasini juda aniq ko‘rgan va bizni 25 yil oldin ogohlantirishga harakat qilgan»ini aytgan edi. O‘sha yil kuzida The New York Times kitob yangi o‘quvchilar topayotganini, ular tushunishga harakat qilayotganini yozdi, texnologiya sanoati nega «yo‘lidan chiqqan»ini. Yangi nashrda Duranning kirish so‘zi paydo bo‘ladi; kitobning o‘zi o‘zgarishsiz qoldi — Tin House muharriri Borsukning aytishicha, unga shunday dedi: «Hech bir so‘zni o‘zgartirmang,» chunki kitob «vaqt va makon artefakti» bo‘lib qolmoqda.

Borsuk texno-libertarizm haqida nima yozgan edi

TechCrunch’ga bergan intervyusida Borsuk kitobni «deyarli sayohatnoma» deb ta’rifladi — bu uning texno-libertar ta’sir deb atagan narsani, ya’ni Silicon Valley madaniyatiga ta’sirini tushunishga urinish. U bu qarashlarni «qat’iy tartibga solishga qarshi» «e’tiqodlar savati» sifatida tasvirlaydi, garchi uning so‘zlariga qarasa, «jamiyatning birorta ham sohasi davlatdan bu yigitlardan ko‘proq foyda ko‘rmagan va ulardan kamroq zarar ko‘rmagan». Ushbu muhitni kuzatishni u 1990-yillar boshidan boshlagan, burilish nuqtasi esa uningcha, Netscape’ning IPO’si, shundan keyin vodiy, uning iborasi bilan aytganda, «moliyachilar qo‘liga o‘tgan» va «pul topdi — qochdi» madaniyati vujudga kelgan. Dot-comlar qulashidan keyin ham bu qarash, uning ta’kidlashicha, «tuzatilmagan va tobora kengayib bordi». Kitobda Borsuk vodiyni «Reyverlar»ga (Jon Perry Barlow ruhidagi madaniy jihatdan liberal) va «Gilderlar»ga (Jorj Gilder sharafiga nomlangan ijtimoiy konservatorlar) ajratgan — bu farq, uning fikricha, bugungi kunda ham saqlanib qolmoqda.

Kitobning qaytishi va zamonaviy sanoatga qarash

Borsuk aytishicha, yarim yil oldin ham antikvar nusxalar uch dollardan sotilgan, keyin narxlar ko‘tara boshlagan, unga Yevropa olimlari va ijtimoiy tarmoqlarda tanish bo‘lmagan odamlar yozishni boshlagan. Stiven Levi Wired’da «men hammasini qanday noto‘g‘ri tushunib oldim» haqidagi maqolasidan so‘ng Duran Bluesky’da kitobni nashrga qaytarish chaqiruvi bilan «dahshatli tirada»joylashtirgach, qiziqish keskin oshdi — Borsukning so‘zlariga qaraganda, kitobni «na pul bilan, na mehr bilan topish mumkin bo‘lmay qoldi». Zamonaviylik haqida u tanqidiy gapiradi: uning fikricha, sun’iy intellekt — «katta moliya piramidasi», va gidravlik press bilan Apple reklamasi, ijodiy vositalarni ezib tashlagani, kompaniya 1984-yilgi reklama davridagidek emasligini ko‘rsatadi. Sanoatning Tramp ma’muriyatiga yaqinlashishini u uzilish emas, balki avvalgi tendensiyalarning davomi deb baholaydi. U aniq epizodlarni ham eslatib o‘tadi: Sergey Brin’ning Kaliforniya «Sovet Rossiyasiga aylanmoqda»degan so‘zlarini u, Taho ko‘lining tozaligi o‘n yillar davomida davlat tartibga solishining natijasi ekanligi fonida, hazilmato deb ataydi.

Bu nega muhim

«Cyberselfish»ning qayta nashr etilishi 25 yil oldin yozilgan texno-libertarizm tanqidi yana talabga ega bo‘lganini ko‘rsatadi — bunga antikvar nusxalar narxining o‘sishi, Yevropa olimlarining e’tibori va The New York Times nashri ham dalil. O‘quvchilar uchun bu texnologiya sanoatida davlat roli haqidagi bahslar yangi emasligini ko‘rish imkoniyati, yosh mutaxassislar uchun esa intervyuda ko‘tarilgan savol amaliy: Borsuk soha rahbarlarining ideologiyasini bo‘lishmaydiganlarga nima maslahat berishni bilmayotganini tan oladi, chunki investitsiyalar hozir sun’iy intellektga yo‘naltirilgan. Yangi nashrning tiraji va qabul qilinishi qanday bo‘lishi hozircha noma’lum — u endigina chiqmoqda.