Gadi Eyzencot Isroil saylovlarida Netanyahuga qarshi kurashda marokash ildizlariga tayanmoqda

Chegara hududidagi saylov kampaniyasi

Seshanba kuni bo‘lib o‘tadigan saylovlardan bir kun oldin, Tel-Avivdan taxminan 75 km janubda va G‘azo chegarasidan atigi bir kilometr uzoqlikda joylashgan Isroilning Sderot shahrida o‘ng qanotdagi «Likud» hamda o‘ta o‘ng «Otsma Yehudit» partiyalarining reklama plakatlarini Gadi Eyzencot boshchiligidagi liberal «Yashar» partiyasining yagona plakati o‘z soyasiga solmoqda. Uning «Rosh Memshala Dialna» shiori ibroniycha «bosh vazir» va marokash arabchasidagi «bizniki» so‘zlarini birlashtiradi, deb yozmoqda Deutsche Welle. Marokash ildizlariga tayanish tasodifiy emas: Sderot — yirik marokash yahudiy jamoasi yashaydigan shahar, so‘nggi o‘n yilliklarda Isroildagi marokash-yahudiy madaniyatining ramziga aylangan.

«Likud»ning an’anaviy qal’asi

Tarixan Sderot Isroil o‘ng qanotining istehkomi va Binyamin Netanyahuning «Likud» partiyasi tayanchi hisoblanadi: 2022-yilda partiya shu yerda ovozlarning 40 foizdan ortig‘ini oldi, mamlakat bo‘ylab esa 23 foiz. Deutsche Welle ma’lumotlariga ko‘ra, Isroil yahudiy aholisining taxminan yarmi — mizrahimlar, ya’ni asosan Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikadan kelganlar; ular soni taxminan 4 million kishini tashkil etadi. Mizrahimlar davlatning ilk yillaridan buyon kamsitish va e’tiborsizlikka duch kelgan; bu tengsizlik hozirgacha mamlakat iqtisodiyoti, jamiyati va siyosiy muloqotiga ta’sir ko‘rsatmoqda. 2026-yilgi kampaniyada mavzus yanada keskinlashdi: «Yashar» «Likud»ni mizrahim siyosatchilarni chetlab o‘tishda aybladi, «Netanyahu: mizrahimlarga intervyu berishga ruxsat bering» degan shior esa bu jimlikni masxara qildi.

Rasizm atrofidagi janjal

Taranglik tashviqot doirasidan chiqib ketdi. Jonli efirda o‘ng qanot jurnalisti Yonon Magal — Netanyahuning eng qattiq tarafdorlaridan biri — Eyzencotni ashkenaz elita boshqarayotganini aytdi va uni «maymun» deb atadi. O‘zi ham yevropalik kelib chiqishli Netanyahu bu bayonotni qoraladi. Marokash kelib chiqishli jurnalist va sobiq deputat Daniel Ben-Simon DW ga bergan izohida Eyzencotning o‘z ildizlariga murojaati, ehtimol, Magal so‘zlariga majburiy javob bo‘lganini, ammo bu tarixiy ahamiyatga ega ekanini ta’kidladi: uning so‘zlariga ko‘ra, Isroil jamiyati uzoq vaqt shimoliy afrikalik yahudiylarning arab identifikatsiyasini o‘chirishga harakat qilgan, Eyzencot esa birinchi bo‘lib ikki tomonlama — isroil-marokash identifikatsiyasini ifodalash imkonini berdi.

Bo‘linishning tarixiy konteksti

Ashkenazlar va mizrahimlar o‘rtasidagi bo‘linish ildizlari Isroilning ilk o‘n yilliklariga boradi. Rahbariyati asosan ashkenazlardan iborat bo‘lgan hukmron sotsialistik Mapay partiya kamsituvchi siyosat yuritdi: mizrahimlardan o‘z madaniyati va arab tilini saqlash o‘rniga «yevropalashish» kutildi. Yevropa muhojirlari yaxshiroq uy-joy va ish olgan bir paytda, arab tilida so‘zlashuvchi mamlakatlardan kelgan ko‘plab yahudiylar infratuzilmasi zaif uzoq hududlardagi Maabarot — vaqtinchalik tranzit lagerlariga yuborildi. Keyinchalik ular mamlakat markaziga nisbatan yetarli mablag‘ ajratilmagan «rivojlanish shaharlariga» aylandi va bu qashshoqlikka olib keldi; Sderot ana shunday shaharlarning eng mashhurlaridan biri. 1973-yilda o‘ng qanot ittifoqi sifatida tuzilgan «Likud» Menachem Begin davrida bu norozilikdan samarali foydalandi: mizrahimlarning qo‘llab-quvvatlashi unga sotsialistik lager ustidan birinchi g‘alaba — «Mahapakh», ya’ni «ag‘darish»ni keltirdi. O‘shandan beri mizrahimlar ko‘pincha «Likud» bilan bog‘lanadi, garchi partiya hech qachon mizrahim yetakchiga ega bo‘lmagan.

O‘zgarayotgan Sderot

O‘tgan yigirma yil ichida G‘azoga yaqinligi Sderotni XAMAS guruhining tez-tez raketa hujumlarining nishoniga aylantirdi. XAMAS boshchiligidagi 2023-yil 7-oktabrdagi terror hujumi paytida shahar ayniqsa qattiq zarba oldi: 50 dan ortiq kishi halok bo‘ldi. Hujumdan keyingi uch yil ichida aholi taxminan 5 ming kishiga oshib 40 mingga yetdi — bu asosan yosh oilalar hisobiga bo‘ldi, ularni ham idealizm, ham davlat imtiyozlari jalb qildi. Shu bilan birga, Netanyahu koalitsiyasi a’zosi Bezalel Smotrich boshchiligidagi o‘ta o‘ng «Diniy sionizm» partiyasiga ovoz berishga moyil milliy-diniy jamoa tobora ko‘zga tashlanmoqda. DW bahosiga ko‘ra, Smotrichga beriladigan ovozlar amalda Netanyahu blokiga boradi, biroq «Likud»ning o‘zi Sderotda ovozlarini yo‘qotishi mumkin.

Muhimi nima?

Bu voqea muhim, chunki Eyzencot kampaniyasi birinchi marta mizrahimlik o‘zligini «Likud»ga qarshi kurashning markaziy argumentiga aylantirmoqda, «Likud» esa o‘n yillar davomida mizrahim yetakchisiz holda shu saylovchilarga tayanib keldi. Seshanba kuni bo‘lib o‘tadigan saylovlar natijasi avvalo Sderot kabi periferik «rivojlanish shaharlar» aholisiga tegishli bo‘ladi, ularning ovozi an’anaviy ravishda tarixiy tengsizlik bilan belgilangan. Amaliy jihatdan, Ben-Simon qayd etganidek, Eyzencotning g‘alaba bunday shaharlarning marokash ildizlari bilan bog‘liqligini mustahkamlashi mumkin va Isroildagi marokashlik yahudiylarning o‘zligini anglashiga ta’sir qilishi mumkin; ammo bu jurnalistning o‘z bashorati, isbotlangan fakt emas.