Isroil parlament saylovlariga tayyorlanmoqda: Netanyahu koalitsiyasi va Eyzencot muxolifati deyarli teng

Asosiy ma’lumotlar

Saylovlar seshanba kuni bo‘lib o‘tadi; juma kuni e’lon qilingan so‘rovlarda hukmron koalitsiya va muxolifat deyarli teng.
Saylovlar seshanba kuni bo‘lib o‘tadi; juma kuni e’lon qilingan so‘rovlarda hukmron koalitsiya va muxolifat deyarli teng ko‘rsatilgan.
Markazchi Gadi Eyzencot va uning «Yashar» partiyasi so‘nggi so‘rovlarda muntazam ravishda Netanyahuning «Likud»idan o‘zib ketmoqda.
Chigal natijada arab partiyalari hal qiluvchi ta’sirga ega bo‘lishi mumkin, biroq deyarli barcha yahudiy muxolifat partiyalari ular bilan hamkorlikdan bosh tortdi.
Teng natija ehtimoli bor, bunda arab partiyalari hal qiluvchi ta’sirga ega bo‘ladi, biroq deyarli barcha yahudiy muxolifat partiyalari ular bilan hamkorlikdan bosh tortdi.

Chuqur bo‘linish fonida saylovlar

Seshanba kuni Isroil umumiy saylovlar o‘tkazadi, mahalliy sharhlovchilar bularni mamlakat tarixidagi eng muhim saylovlardan biri deya baholamoqda. BBC muxbiri Lyusi Uilyamson ma’lumotiga ko‘ra, kampaniya uch yillik mintaqaviy urushdan so‘ng chuqur bo‘lingan jamiyat sharoitida kechmoqda. Juma kuni (Isroil qonuniga ko‘ra ruxsat etilgan oxirgi muddat) e’lon qilingan so‘rovlar hukmron koalitsiya va asosiy muxolifat blokini deyarli teng ko‘rsatmoqda. Birinchi marta ovoz beradigan yarim million saylovchi kutilmoqda, taxminan 70 ming isroillik esa ovoz berish uchun maxsus xorijdan uchib kelmoqda. Shanba kuni kechqurun muxolifat tarafdorlaridan iborat katta olomon Tel-Aviv markazida hukumatni almashtirish talabi bilan yig‘ildi.

«Siyosatchi emas» veteran bilan raqobatda

Kampaniyaning asosiy yangi yuzi Gadi Eyzencot bo‘ldi — nisbatan yaqinda siyosatga kirib kelgan sobiq bosh shtab boshlig‘i, marokashlik ishchi oilasidan chiqqan, o‘rtacha kayfiyati va «siyosatchi emas» laqbi bilan tanilgan shaxs. Uning markazchi «Yashar» partiyasi so‘nggi so‘rovlarda Benyamin Netanyahuning «Likud» partiyasini muntazam ortda qoldirib keldi — bu mamlakatdagi eng uzoq vaqt bosh vazir lavozimini egallab turgan siyosatchi. Eyzencotning kuchi shaxsiy obrazida: yumshoq gapiradigan harbiy, o‘g‘li G‘azadagi urushda halok bo‘lgan, u o‘zini boy shahar elitasidan emas, «chekka»dan chiqqan inson sifatida ko‘rsatadi. Shu oy boshida kampaniya janjal bilan larzaga keldi: Netanyahu tarafdori teleefirda Eyzencotni marokashlik «maymun» degan irqchilik haqorati bilan atadi. Eyzencot o‘zi stavkalarni shunday belgilaydi: saylovlar — «avvalo Isroil Davlatining o‘ziga xosligi haqida»: yahudiy, demokratik, liberal va tenglikka asoslangan davlat.

Qarshilikning asosiy chiziqlari

Muxolifat Netanyahu hukumatini demokratiyaga tahdid qilishda ayblamoqda, sud tizimi vakolatlarini cheklashga urinishlarga va 2023-yil 7-oktyabr hujumlari bo‘yicha davlat tekshiruv komissiyasini tuzishdan bosh tortishga ishora qiladi — bosh vazirning so‘zlaricha, Oliy sud unga nisbatan qarama-qarshi. Eyzencot va boshqa muxolifat rahbarlari bunday komissiya tuzishga va’da beradi; yaqinda o‘tkazilgan so‘rovga ko‘ra, buni yahudiy-isroilliklarning 70 foizdan ortig‘i qo‘llab-quvvatlaydi. Eyzencot, shuningdek, ultraortodoksal yahudiylarni harbiy xizmatga chaqirish to‘g‘risidagi sud qarorlarini bajarishga qasam ichdi — bu chora ham o‘ng kuchlar, ham muxolifat orasida mashhur. Netanyahu bunga «Hech qanday taslim bo‘lish yo‘q» shiori ostidagi kampaniya bilan javob beradi, o‘zini yagona xavfsizlik kafolati sifatida ko‘rsatadi va yahudiy muxolifat partiyalari arab partiyalari bilan ittifoq tuzishi mumkinligi haqida ogohlantiradi.

7-oktyabr soyasi va saylovchilardagi siljishlar

Bu 7-oktyabr hujumlaridan keyingi birinchi saylovlar, o‘shanda HAMAS jangarilari G‘aza bilan chegaradan o‘tib, qariyb 1200 kishini o‘ldirgan va 251 garovga olgan edi. Ushbu xavfsizlik muvaffaqiyatsizligi tan olinganiga qaramay, saylovchilarning bir qismi Netanyahuni qo‘llab-quvvatlashda davom etmoqda: Qudduslik Shlomi Bashor aytganidek, bosh vazir «ma’lum javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi», lekin «7-oktyabrdan keyin u butun Yaqin Sharqni o‘zgartirdi». Ayni paytda so‘rovlarda bosh vazirning o‘ng bazasi yemirilib borayotgani qayd etilmoqda: saylovchilarning bir qismi muxolifatga, bir qismi esa yanada o‘ngga o‘tmoqda. Masalan, doim «Likud»ga ovoz bergan Sderotlik zaxiradagi podpolkovnik Eyal Hajbi endi Itamar Ben-Gvir boshchiligidagi ultrao‘ng «Yahudiy kuchi» partiyasiga ovoz berishini aytdi. «Yedioth Ahronot» gazetasining 9-oktyabrdagi so‘roviga ko‘ra, birinchi marta ovoz beruvchilarning 16 foizdan ortig‘i ultrao‘ng partiyalarni tanlashga tayyor. HAMAS nazoratidagi sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra — bu raqamlarni BMT ishonchli deb hisoblaydi — 7-oktyabrdan beri G‘azada 74 mingdan ortiq falastinlik halok bo‘ldi.

Ehtimoliy chigal vaziyat va arab partiyalarining roli

Saylovlar chigal vaziyat bilan yakunlanishi mumkin: na koalitsiya, na muxolifat arab partiyalari yordamisiz ko‘pchilikni shakllantira olmaydiular, so‘rovlarga ko‘ra, yetarli mandat olishga qodir, «qiylarni yasovchilar»ga aylanish uchun. Biroq deyarli barcha yahudiy muxolifat partiyalari (bittasidan tashqari) hozircha ikki arab partiya bloki bilan hamkorlik qilishdan bosh tortdi. Yirik xalqaro masalalarda lagerlar orasidagi farq ko‘ringanidan kichik: Eyzinkot G‘azodagi HAMAS hukmronligini 18 oy ichida tugatishga — AQSh boshchiligidagi tinchlik rejasi yoki «harbiy va operativ imkoniyatlar» orqali — va’da berdi; barcha asosiy muxolifat rahbarlari ishg‘ol qilingan G‘arbiy Sohil yahudiy aholi punktlarining bir yoki boshqa shaklini qo‘llab-quvvatladi va hech biri Netanyaxu bloklashga qasamyod qilayotgan to‘liq falastin davlati haqida ochiqcha majburiyat olmadi. Shu faktlardan tahririyat xulosasi: bunday tor farq va partiyalarning qattiq qizil chiziqlari sharoitida seshanbadan keyin uzoq cho‘ziladigan koalitsion inqiroz ehtimoli yuqori, garchi manbalarning o‘zi natijani bashorat qilmasa-da.

Bu nima uchun muhim

Natija bir vaqtning o‘zida G‘azoda urush olib borayotgan va Netanyaxu yana ogohlantirayotgan tahdidlar ostidagi mamlakat hukumatining tarkibini belgilaydi — ya’ni Isroil aholisi xavfsizligi, 7 oktyabr tergovining taqdiri va ultraortodokslarning harbiy xizmatga chaqirilishi masalasi. Amalda saylovlardan so‘ng hujumlar bo‘yicha davlat tergov komissiyasi tuzilishi va ultraortodokslarning harbiy xizmat bo‘yicha sud qarorlarini majburiy ijro etish boshlanishi hal bo‘ladi — bu ikki chorani so‘rovlarga ko‘ra keng jamoatchilik qo‘llab-quvvatlamoqda. Qaysi koalitsiya hukumat tuzish mandati oladi, hozircha noma’lum: bashorat qilinayotgan tenglik sharoitida arab bloklari ham kiradigan kichik partiyalar bilan muzokaralar hal qiluvchi omil bo‘ladi.