Asosiy ma’lumotlar
- Bir yilda (2025-yil oktyabr — 2026-yil oktyabr) Toshkentda chiptasiz yo‘lovchilarga 113 mingdan ortiq bayonnoma tuzildi, 2,7 mlrd so‘m jarima undirildi.
- Yo‘l haqini to‘lamaganlarning 98 foizi — 30 yoshgacha yo‘lovchilar; chiptasiz yuruvchilar yo‘lovchilarning 8–10 foizini tashkil etadi.
- Transport vazirligi jarimani 44 ming so‘mdan besh barobar oshirishni taklif qildi; masala idoralar bilan kelishilmoqda.
Chiptasiz yuruvchilar statistikasi va inspektorlarning yangi vakolatlari
Bir yil ichida Toshkentda to‘lovsiz yurgan 113 mingdan ortiq yo‘lovchi bo‘yicha ma’muriy bayonnoma tuzildi, 2,7 mlrd so‘m jarima undirildi. Bu haqda 16-oktyabr kuni Kontent tayyorlash markazidagi matbuot anjumanida O‘zbekiston Transport vazirligi vakillari ma’lum qildi. Vazirning birinchi o‘rinbosari Mamanbiy Omarov Toshkent avtobuslari kuniga 24 ming reys qilayotganini, aniqlangan holatlar bo‘yicha kuniga ming nafardan ortiq yo‘lovchi to‘lovsiz yurganini, ammo real ko‘rsatkich yuqoriroq bo‘lishi mumkinligini ta’kidladi. Toshkent shahar Bosh transport boshqarmasi boshlig‘i Mirakbar Ikromov chiptasiz yuruvchilar yo‘lovchilarning 8–10 foizini, ayrim yo‘nalishlarda esa 10 foizdan ko‘proqni tashkil etishini ma’lum qildi. 2026-yil 1-sentyabrdan yo‘lovchilar avtobusga kirishda yo‘l haqini to‘lashi shart. 3-iyundagi (№276) Vazirlar Mahkamasi qarori bilan inspektorga salon ichida to‘lovni tekshirish huquqi berildi — ilgari reydlar asosan oraliq va yakuniy bekatlarda o‘tkazilardi. Ikromovning so‘zlariga ko‘ra, yangi tartib chiptasiz yuruvchilarni aniqlashni oshirdi. Inspektorga peshin vaqtida hamma tekshirilmay, odam kamroq bo‘lganda tekshiruvlar o‘tkazish buyurilgan. Barcha inspektorlar tana kameralari va planshetlar bilan ta’minlangan, ularning harakatlari va xulq-atvori nazorat qilinadi; ushlangan huquqbuzarlar soni bo‘yicha majburiy reja yo‘q.
Kim chiptasiz yuradi va vazirlik pozitsiyasi
Mirakbar Ikromov ma’lumotlariga ko‘ra, yo‘l haqini to‘lamaganlarning 98 foizi — 30 yoshgacha bo‘lganlar. Transport vazirligi matbuot kotibi Navro‘z Ashurmatov to‘lov intizomi jamoa transporti sifati bilan bog‘liqligini ta’kidlab, yo‘lovchilardan yig‘ilgan mablag‘lar transport xarajatlarining bir qismini qoplash uchun muhimligini aytdi. U maktab va talabalar uchun yo‘l haqiga 50 foiz chegirma beradigan ATTO imtiyozli kartalari joriy etilganini eslatib, yo‘l haqini to‘lamaganlar ustidan jamoatchilik nazoratini kuchaytirishga chaqirdi. Uning fikricha, agar to‘lov madaniyati shakllanib, yo‘lovchilarning aksariyati to‘liq to‘lasa, tekshiruvchilarga ehtiyoj kamayadi.
Jarimani besh barobar oshirish taklifi
Transport vazirligi to‘lovsiz yurish uchun amaldagi 44 ming so‘mlik jarimani besh barobar oshirish bo‘yicha taklif ishlab chiqdi; masala vazirlik va idoralar bilan kelishilmoqda. Ikromov tashabbus byudjet tushumlarini oshirishga emas, balki jamoa transportidan foydalanish madaniyatiga ta’sir ko‘rsatishga qaratilganini bildirdi. Ashurmatov jarima miqdori huquqbuzarliklarning oldini olishga ta’sir etishi kerakligini qo‘shdi: agar yo‘lovchi moddiy zarar his qilmasa, buzarilikni takrorlashi va unga ko‘nikishi mumkin. Uning so‘zlariga ko‘ra, xalqaro tajribada chiptasiz yuruvchilarga qattiq choralar qo‘llanadi, rivojlangan davlatlarda jarimalar ancha yuqori. Ikromov, shuningdek, 1-oktyabrdan tarif oshirilgandan keyin chiptasiz yuruvchilar soni o‘sishi qayd etilmaganini, aksincha, kunlik tashish bo‘yicha rekord o‘rnatilganini — 1 mln 520 ming yo‘lovchi tashilganini ma’lum qildi.
Transportni moliyalashtirish va tariflar
Mamanbiy Omarov tashishlar har bir bosib o‘tilgan kilometr uchun to‘lanishini, tushumlar jamg‘arma fondiga yo‘naltirilishini, yetishmayotgan xarajatlar qismi davlat byudjetidan qoplanishini — shu sababli tarifni oshirish davlat xarajatlarining kamayishini anglatmasligini tushuntirdi. Davlat mablag‘lari, shuningdek, yangi avtobuslar sotib olish va yo‘nalishlar sonini oshirishga ham sarflanadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekistondagi jamoa transporti tariflari xalqaro taqqoslashlarda eng arzon beshlikka kiradi, ayni paytda aholi jon boshiga daromad va YaIMni ham hisobga olish lozim. U prezidentning «Inson qadrini ulug‘lash» siyosatiga ishora qilib, tarif oxirgi uch yilda oshirilmaganini, ammo byudjet cheklangan va mablag‘lar maktablar, kasalxonalar va boshqa ijtimoiy obyektlarga ham kerakligini ta’kidladi. Ikromov ma’lumot keltirdi: 2025-yilda Toshkent jamoa transportiga byudjetdan 1,8 trln so‘m ajratilgan, yo‘lovchi to‘lovlari 600 mlrd so‘mni tashkil etgan — ya’ni xarajatlarning uchdan bir qismi yo‘lovchilar tomonidan qoplangan. Hozirda bir yo‘lovchini avtobusda tashishning tannarxi — 5580 so‘m. Kelgusi yil yana 500 avtobus yetkazib berish, yo‘nalishlar sonini oshirish va harakat oralig‘ini qisqartirish rejalashtirilgan. Joriy prognozlarga ko‘ra, kelgusi yilda transport xarajatlari 2,7 trln so‘mni tashkil etadi; 2500 so‘mlik tarifda yo‘lovchilardan tushumlar taxminan 1 trln so‘mga yetishi mumkin, qolgan 1,7 trln byudjet qoplaydi — xarajatlarning 60 foizdan ortig‘i davlat zimmasiga tushadi. Ashurmatov tarif oshirilgandan keyin ham transport xarajatlarining yarmidan ko‘pini davlat qoplayotganini qo‘shib, yo‘lovchilar almashinuvlarda va sayohatlar soniga qarab chegirmali tarif paketlaridan foydalanishlari mumkinligini aytdi; ayrim banklar ham har bir sayohat uchun keshbek taklif qilib, transport to‘lovlarida qatnashmoqda.
