Asosiy ma’lumotlar

  • Parijdagi YUNESKO shtab-kvartirasidagi konferensiyaga olimlar, diplomatlar va xalqaro tashkilotlar vakillaridan iborat 300 dan ortiq ishtirokchi yig‘ildi.
  • Tashkilotchi sifatida O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, YUNESKO huzuridagi Doimiy vakillik, Milliy komissiya, Tashqi ishlar vazirligi va ilmiy muassasalar chiqdi.
  • Al-Xorazmiy, al-Farobiy, Ibn Sino va al-Beruniyning hissasi, manbalarni raqamlashtirish, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektning merosni o‘rganishdagi roli muhokama qilindi.

Parijdagi konferensiya

2026-yil 7-oktabrda Parijdagi YUNESKO shtab-kvartirasida Markaziy Osiyoning ilmiy va madaniy merosini saqlash hamda targ‘ib qilishga bag‘ishlangan xalqaro konferensiya bo‘lib o‘tdi. Tashkilotchilar ma’lumotlariga ko‘ra, unda olimlar, diplomatlar va xalqaro tashkilotlar vakillari, jumladan 300 dan ortiq kishi qatnashdi. Tashkilotchilar sifatida O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, mamlakatning YUNESKO huzuridagi Doimiy vakilligi, YUNESKO ishlari bo‘yicha Milliy komissiya, O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi va bir qancha ilmiy hamda madaniy muassasalar chiqdi. Konferensiya O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev taklif qilgan dastur doirasida o‘tkazildi: 2017-yilda BMT Bosh Assambleyasida u mintaqaning intellektual merosini xalqaro e’tirof etishga chaqirgan edi, 2025-yil sentyabrda esa mintaqa olimlarining ilmiy va ma’naviy merosini yirik xalqaro maydonlarda namoyish etish taklifini bildirdi. Parijdan tashqari, taqdimotlar Nyu-York va Jenevadagi BMT muassasalarida ham bo‘lib o‘tdi.

Movarounnahrning intellektual merosi

Muhokamalarning katta qismi Movarounnahr (tarixiy nomi — Transoksaniya), Amudaryo va Sirdaryo oralig‘idagi, hozirgi O‘zbekistonning katta qismini va qo‘shni davlatlarning bir qismini qamrab olgan hududga tegishli edi. Islom tarixi, san’ati va madaniyatini o‘rganish markazi (IRCICA) bosh direktori Mahmud Erol Kilich al-Xorazmiy, al-Farobiy, Ibn Sino va al-Beruniylarning hissasini ta’kidlab, ularning asarlari matematika, tibbiyot, falsafa va diniy fanlarning mintaqalararo bilim almashinuvi orqali rivojlanish an’anasini aks ettirganini aytdi. Oksford islom tadqiqotlari markazi direktori Farhon Ahmad Nizami mintaqadagi tarixiy yodgorliklar ijodiy yutuqlar va madaniy almashinuvdan dalolat berishini qayd etdi. Islom hamkorlik tashkiloti vakili Salima Dalibey Euronews nashriga shunday dedi: «Sivilizatsiyalar izolyatsiyada rivojlanmaydi. Biz bir-birimizni o‘zaro boyitamiz». YUNESKOning «Buyuk ipak yo‘li» dasturi rahbari Mehrdod Shobohang Islom sivilizatsiyasi markazi kabi markazlarning umumiy o‘tmishni aniqlash, hujjatlashtirish va targ‘ib qilishdagi rolini ta’kidladi. Markaz direktori Firdavs Abduxalikov shunday dedi: «Madaniy meros va buyuk ajdodlarimiz butun dunyoga tegishli».

Islom sivilizatsiyasi markazi va raqamlashtirish

Tashabbusda Toshkentdagi Islom sivilizatsiyasi markazi muhim rol o‘ynaydi; markaz ma’lumotlariga ko‘ra, uning ekspozitsiyalari hozirgi O‘zbekiston hududining 3000 yildan ortiq tarixini qamrab oladi. Markaz nodir qo‘lyozma va artefaktlarni o‘rganadi, tadqiqotlar va kolleksiyalarga kirish uchun raqamli texnologiyalar hamda sun’iy intellektdan foydalanadi. Abduxalikov markaz «shunchaki chiroyli, katta bino va muzey» emas, balki «ilmiy va ta’limiy faoliyat uchun yirik platforma» ekanini ta’kidladi. Temuriylar tarixi va san’ati bo‘yicha mutaxassis Frederik Bopertyui-Bressan muzeyni tadqiqotchilar va tashrif buyuruvchilar uchun qimmatli resurs deb atadi, kolleksiyalarga kirish tarixiy tadqiqotlar uchun yangi imkoniyatlar ochishini qayd etdi. Markaz imom al-Buxoriy, imom at-Termiziy va imom al-Moturidiylarga bag‘ishlangan xalqaro tadqiqot markazlari, jumladan, ixtisoslashtirilgan muassasalar tarmog‘i bilan bog‘liq. «Al-Furqon» islom merosi jamg‘armasining boshqaruv direktori Sali Shaxsivari bu tarmoqning kengayishini olqishladi.

Xalqaro hamkorlik va muloqot

Parijdagi konferensiya ishtirokchilari xalqaro ilmiy hamkorlik imkoniyatlarini muhokama qildi: qo‘shma tadqiqotlar, tarixiy manbalarni raqamlashtirish va akademik muassasalar o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlash. Shuningdek, umumiy madaniy merosni tushunish jamiyatlar o‘rtasidagi muloqotga qanday hissa qo‘shishi ko‘rib chiqildi. Islom hamkorlik tashkilotidan Salima Dalibey Euronews nashriga shunday dedi: «Biz nafrat tili juda tez tarqaladigan davrda yashaymiz. Shu sababli uchrashib, gaplashib, g‘oyalar almashib, muloqotga kirishish kabi imkoniyatlar odamlarga bir-birini yaxshiroq tushunishga va tinchlik madaniyati uchun poydevor yaratishga yordam beradi».