«insult» mavzusidagi yangiliklar: voqealar, faktlar va tafsilotlar — tafs uz.
6 maqola
Pirogov universiteti dotsenti Artem Tolmachev miyaning chap va o‘ng yarimsharlarining zararlanishi turlicha insult manzarasini berishini, nutq buzilishidan tortib fazoviy idrok muammolarigacha bo‘lishini aytib berdi. Biroq natija og‘irligi tomonga emas, o‘choq hajmi va davolanish tezligiga bog‘liq.
Aziz KarimovNevrolog shifokori Rustem Gayfutdinov insultning klassik uch belgisi har doim uchravermasligining sababini tushuntirdi: simptomlar shikastlangan miya bo‘lagiga bog‘liq. U shuningdek «jim» insultlar va simptomlar paydo bo‘lgan vaqtni qayd etish muhimligi haqida ogohlantirdi.
Aziz KarimovXitoyning deyarli 500 000 aholisi o‘rtasidagi tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, haftada kamida uch marta choy ichadiganlarda qon-tomir kasalliklari xavfi 11,2% ga, ishemik insult xavfi esa 36,6% ga past bo‘lgan. Biroq juda qaynoq choy, aksincha, xavfning 16% ga oshishi bilan bog‘langan. Mualliflar choy davo emas, balki sog‘lom turmush tarzining bir qismi ekanligini ta’kidlaydi.
Sevara AzamovaSidney texnologiya universiteti jamoasi ChatGPT asosida yotgan transformator texnologiyasiga tayanadigan sun’iy intellekt modelini yaratdi. Model genetik o‘zgarishlarni tahlil qilib, ishemik insult xavfini baholaydi. Model 18 ta bog‘liq variantni aniqladi va 40 000 dan ortiq kishiga oid ma’lumotlarda qatnashchilarni xavf darajalari bo‘yicha ajratdi: yuqori xavfli guruhda birinchi insult xavfi past xavfli guruhga qaraganda 21 foizga yuqori bo‘ldi.
Madina Usmonova2026-yil 1-noyabrdan boshlab O‘zbekiston maktablarida xalqaro «FAST — superqahramonlar» dasturi bosqichma-bosqich joriy etiladi. Dastur doirasida 1–4-sinf o‘quvchilari o‘yinlar va video materiallar orqali insult belgilarini aniqlash va tez yordam chaqirishni o‘rganadilar. Birinchi bosqich Toshkentdagi 7 maktab va Samarqand viloyatidagi 6 maktabni qamrab oladi. Dastur infarkt va insultga qarshi milliy dastur doirasida amalga oshiriladi.
Otabek YusupovNevrolog Ulf Kallvayt G‘ashtayndagi Yevropa salomatlik forumida Euronews muxbiriga issiqlik insult xavfini oshirishini, uyquni buzishini va nerv sistemasiga zarar yetkazadigan infeksiyalar arealini kengaytirishini aytdi. Nevrologik buzilishlar taxminan har uchinchi kishiga ta’sir qiladi, ularning iqtisodiy yuki 2019-yilda 1,5 trln yevro deb baholangan. Xavflar zaif guruhlar va noqulay hududlarda yashovchilar uchun yuqoriroq.
Madina Usmonova
