Olimlar rangini o‘zgartiruvchi qadimgi Rimning Likurg piyolasini qayta tikladi

Qadimiy shishani qayta tiklash

Buyuk Britaniyadagi Sheffild universiteti olimlari rangini o‘zgartiruvchi qadimgi Rim shishasini qayta tiklashga muvaffaq bo‘ldi, deb xabar beradi Kun.uz The Guardian maqolasiga tayanib. Bu Britaniya muzeyida saqlanayotgan IV asrga oid Likurg piyolasida qo‘llangan texnologiya haqida. Idish dixroik shishadan yasalgan bo‘lib, yorug‘likka qarab rangini o‘zgartiradi: oddiy yorug‘likda u yashil ko‘rinadi, orqadan yoritilsa qizil rangga ega bo‘ladi. Piyolada Gomer Iliadaning oltinchi qo‘shig‘ida tasvirlangan Likurg shohi aks etgan. 2022-yilda Likurg piyolasi shishadan yaratilgan dunyoning yetti mo‘jizasidan biri deb e’tirof etilgan edi.

Sir nanozarrachalarda

Tadqiqotchi Liza Xollandzning aytishicha, shisha tarkibiga oltin va kumushning nanozarrachalari qo‘shilgan. Erigan shisha massasi sovishi bilan zarrachalar atrofida oltin va kumush nanokristallari o‘sishni boshlagan. «Oq yorug‘lik turli ranglardan tashkil topgan — bu osmonda kamalak paydo bo‘lganda ko‘rinadi. Nanozarrachalar yorug‘lik to‘lqinlarining uzunligidan ancha kichik va ma’lum sharoitlarda yorug‘likning atomlardagi elektronlarga ta’siri tufayli ba’zi ranglarni yutadi», — deb tushuntirgan Xollandz. Uning so‘zlariga ko‘ra, yorug‘lik shishadan o‘tganida oltin va kumush zarrachalari «ko‘k va yashil nurlarni ushlab qoladi, faqat qizil va to‘q sariq, sariq nurlarni o‘tkazadi». Agar yorug‘lik sirtidan qaytsa, zarrachalar uni sochib yuboradi va biz ko‘radigan yashil rang hosil bo‘ladi.

Qadimiy hunarda tasodif roli

London universitet kollejining faxriy professori Ian Friston qadimgi Rim shishasini qayta tiklashga urinishlar hali 1960-yillarda ham bo‘lganini eslatdi. «Rang katta darajada pechdagi sharoitlarga bog‘liq edi. Agar shisha pechning boshqa joyida turgan bo‘lsa, uning rangi boshqacha bo‘lardi. Rangning pechdagi joylashuvga bunday yuqori sezgirligi rimliklarga uni nazorat qilish qanchalik qiyin bo‘lganini ko‘rsatadi. Bu esa shu fikrga keltiradi: Likurg piyolasini yaratishda ularning baxti ularning yo‘lida kulgan bo‘lishi mumkin», — deb keltiradi nashr olimning so‘zlarini.

Bu nima uchun muhim

Texnologiyaning qayta tiklanishi qadimiy ustalar zamonaviy fan nanotexnologiyalar orqali tushuntiradigan effektni erishib qo‘yganini ko‘rsatadi: rang pigmentlar bilan emas, balki yorug‘likning metall nanokristallari bilan o‘zaro ta’siri orqali hosil bo‘ladi. Bu shisha ishlab chiqarish tarixchilari va nanostrukturalarning optik xususiyatlarini o‘rganadigan materialshunoslar uchun muhim. Shu bilan birga, Friston ta’kidlaganidek, natijani takrorlash qiyin bo‘lib qolmoqda, chunki rang pechdagi sharoitlarga bog‘liq, Sheffild universiteti tajribasi haqidagi batafsil ma’lumotlar esa keltirilgan nashrlarda ochib berilmagan.