Asosiy ma’lumotlar

  • Tinçlik kengaşi BMT Xavfsizlik Kengaşiga topşirilgan ikkinçi hisobotida İsrail va HAMAS olovni töxtatiş böyiça asosiy majburiyatlarni bajarmoqda emasligini bildirdi
  • Ğazani boşqaruv qömitasi va Xalqaro barqarorlaştiriş kuçi anklavga hali kirmagan
  • İsrail olov töxtatilganidan buyon ommaviy eʼlon qilingan birinçi quruqlikdagi operatsiyani boşladi; HAMAS uni buziliş deb atadi

BMT Xavfsizlik Kengaşiga hisobot: ikkala tomon yöl xaritasidan orqada

İsrail va HAMAS Ğazadagi olovni töxtatiş bitimining asosiy majburiyatlarini bajarmoqda emas, bu esa yangi falastin maʼmuriyatini yaratiş va xalqaro barqarorlaştiriş kuçini joylaştirişni keçiktirmoqda. Bunga doir maʼlumotlar AQŞ boşçiligidagi Tinçlik kengaşining BMT Xavfsizlik Kengaşi uçun tayyorlagan hisobotida keltirilgan; hujjat bilan The National naşri tanişgan. Bu kengaşning ikkinçi hisoboti; Xavfsizlik Kengaşining uning xulosalarini şu oy muhokama qilişi kutilmoqda.

Nima işlamayapti: boşqaruv, politsiya va gumanitar yordam

Hisobotda davom etayotgan isroil harbiy zarbalari, HAMAS jangarilarining faoliyati va siyosiy hamda xavfsizlik böyiça kelişuvlarni çöziş tanqid qilinadi. Fuqarolik boşqaruvini öz zimmasiga olişi kerak bölgan Ğazani boşqaruv qömitasi (NCAG) hozirgaça anklavga kirmagan; Xalqaro barqarorlaştiriş kuçi (ISF) ham hali joylaştirilmagan. Kengaş İsrail HAMAS örniga falastin fuqarolik politsiyasini tayyorlaş va joylaştiriş uçun zarur qarorlarni qabul qilmaganini qayd etib, İsrail hukumatini «tasdiqlangan majburiyatlarni amalga oşirişga» çaqirdi, şuningdek, boşpana va qişki yuklarni kiritişga xalaqat berayotgan çeklovlarni keçikmasdan olib taşlaşni söradi. Taraqqiyot çeklangan, garçi HAMAS va boşqa falastin guruhlari iyul oyida qurol topşiriş hamda fuqarolik va kuçli hokimiyatni ötkaziş haqidagi 15 bandli yöl xaritasini qabul qilgan edi.

Gumanitar vaziyat va moliyalaştiriş

Hisobot maʼlumotlariga köra, şu oy sodir bölgan suv toşqinlari 6 000 dan ortiq oilaviy boşpanani yöq qilgan va yana 17 400 tasiga zarar yetkazgan; 150 000 dan ortiq çodir hali Ğazadan taşqarida yetkazib berilişini kutmoqda. Yordam hali BMT Xavfsizlik Kengaşining 2803-sonli rezolyutsiyasi talab qilgan darajaga yetmagan; uşbu rezolyutsiya Tinçlik kengaşi rejasini maʼqullagan va 2025-yil yanvarida kelişilgan darajadan past bölmagan yetkazib berişlarni nazarda tutgan. Şu bilan birga, kengaş tiklaniş uçun vaʼda qilingan taxminan 17 mlrd dollar mablağni qayd etgan, ulardan 280 mln dollar «tayyorgarlik bosqiçiga sarflangan». Yevropa Ittifoqi va aʼzo davlatlar iyul oyida işga tuşirilgan Team Gaza taşabbusi doirasida erta tiklaniş uçun 1 mlrd dollar vaʼda qilgan. Marokko qurolsizlantiriş va qayta integratsiyada yordam taklif qilmoqda, Misr politsiyani tayyorlaşda, Qozoğiston Ğazalik talabalar uçun universitet stipendiyalarida, Ruminiya tibbiy evakuatsiyada yordam berişni taklif qilmoqda. BAA sönggi uç yilda 4,33 mlrd dollar töğridan-töğri gumanitar yordam bergan.

Ğazaning markaziy qismida quruqlikdagi operatsiya

Hisobot ötgan yilning oktabr oyida olov töxtatişi kuçga kirganidan buyon Ğazada amalga oşirilgan eng yirik operatsiyalardan biri boşlangan kunning özida eʼlon qilindi. Aholi tanklar va buldozerlar Burij va Nuseyrat lagerlari yaqinidagi mahallalarga kirganini xabar qildi; falastinliklar Ğazaning markaziy qismlaridan çiqib ketmoqda, isroil armiyasi anklavning şimoldan janubga boruvçi asosiy yölining baʼzi uçastkalarini tösib, aholiga uzoqroq turişni buyurdi. İsrail egallab olgan hududni belgilaydigan «sariq çiziq» yaqinida artilleriya öqlari va uzoq davom etgan öq otişlar haqida xabar berilgan. Harbiylar operatsiya maqsadi «terrorçilik infratuzilmasi» ekanligini bildirgan. HAMAS hujumni olov töxtatişining buzilişi sifatida qoralab, qöşinlarning harakati va aholining Nuseyratdan şimoli-şarqqa köçirilişini xavfli eskalatsiya deb atagan. İsrail mudofaa vaziri İsrail Kats çorşanba kuni HAMAS qurolsizlantirilmagunça va hudud demilitarizatsiya qilinmagunça İsrail Ğazadan qöşinlarini çiqarmasligini aytdi.

HAMASga qöyilgan ayblovlar va kengaş ogohlantirişi

Tinçlik kengaşi HAMAS isroil kuçlariga hujumlar qilişni öz içiga olgan qurolli operatsiyalarni davom ettirayotgani va Ğazaga kiritiladigan tovarlardan soliq olibayotgani, bu esa asosiy tovarlar yetkazib berişga taʼsir qilayotganini qayd etdi. Taşkilot 30-iyuldagi majburiyatlarni bajarişga çaqirildi: harbiy faoliyatni, qurolga egalikni, tunnel qurişni va yordam yetkazib berişga aralaşuvni töxtatiş. Kengaş keyingi keçikişlar tiklanişni xavf ostiga qöyişi va falastinliklarning öz taqdirini özi belgilaş hamda davlatçilikka siyosiy ötiş istiqbollarini kuçsizlantirişi mumkinligi haqida ogohlantirdi: «Heç narsa körinadigan natija bermaydigan olov töxtatişni çeksiz davom ettirib bölmaydi». Hisobot maʼlumotlariga köra, HAMASning 2023-yil oktabrdagi İsrailga hujumlari taxminan 1 200 kişini öldirgan, İsrailning Ğazadagi kampaniyasi esa 74 700 dan ortiq falastinlikni öldirgan; AQŞ vositaçiligida 2025-yil oktabrda erişilgan olov töxtatişiga qaramay, şu vaqtdan buyon Ğazada 1 600 dan ortiq falastinlik, ularning köpi tinç aholi, hamda beş isroil askari halok bölgan.

Falastinlik bola Ğazoning markaziy qismidagi Nuseyratda odamlar uylari va boşpanalarini tark etayotganda, öz buyumlari yuklangan aravani surib ketmoqda. AFP
Falastinlik bola Ğazoning markaziy qismidagi Nuseyratda odamlar uylari va boşpanalarini tark etayotganda, öz buyumlari yuklangan aravani surib ketmoqda. AFP
Izohni körsatiş: Falastinlik bola Ğazoning markaziy qismidagi Nuseyratda odamlar uylari va b…