Asosiy ma’lumotlar

  • Si Cinpin hám Vladimir Putın 18-noyabrde Şenjende muzokaralardı basladı — bul 2026-jıldağı olardıñ besinşi ucrıwı
  • Donald Tramp penen úş táreplem sammit ATEŞ ucrıwı şeńberinde rejelestirilgen
  • Waşıngton dáslep Ukrainanıñ kún tártibine kirmeytuǵının aytqan edi, biraq Tramp keyinirek qarama-qarsı bayanat berdi

Úş táreplem sammit aldındagı eki táreplem ucrıw

Qıtay hám Rossiya prezidentleri Si Cinpin hám Vladimir Putın 18-noyabr, çorşanba kúni tús waqtına jaqın Şenjende muzokaralardı basladı, bul haqqında qıtay hám rossiyalıq agentlikler xabar berdi. Bul olardıñ bir jıl işindegi besinşi ucrıwı, olardıñ biri videobaylanıs arqalı ótkerilgen edi. Ucrıw AQŞ prezidenti Donald Tramp penen şeńberinde rejelestirilgen úş táreplem sammitden bir kún burın boldı — bunday formatdağı ucrıw birinşi ret ótkerilip atır. Eki táreplem talqılar energetika, finans hám sırtqı siyasattı, sonıñ işinde Ukraina hám Arqa Koreya máselelerin qamtıwı kutilip atır.

Kún tártibi hám Ukraina átirapındağı qáweterler

Tayyorlanıp atırǵan sammit Kiyevde hám Evropa paytaxtlarında qáweter tuwdırdı: ol jerde úş basşı Ukrainanıñ keleşegin onıñ qatnasısız şeşip, dúnyanı zamanagóy tásir sferalarına bóliwi múmkinliginen qorqıp atır. Waşıngton dáslep Ukrainanıñ kún tártibine kirmeytuǵının xabarlaǵan edi, biraq Tramp keyinirek onıń talqılanatuǵının ayttı. Euronews derekleriniń sózlerine qaraǵanda, Si Ukrainadaǵı urıs Qıtaydıñ isi dep esaplamaydı. Pekin rasmiy túrde tek basşılar ATEŞ ucrıwı şeńberinde «bútün dúnyada tınışlıqtı qorǵaw hám iri mámleketler qatnasıqlarındağı strategikalıq turaqlılıqtı bekitiw boyınşa teren pikir almasıw ótkeretuginin» ayttı. Waşıngton maǵlıwmatlarına qaraǵanda, kún tártibine Iranǵa qarsı urıs hám fevralda múddeti ótken AQŞ hám Rossiyanıñ yadrolıq quraldar tuwrısındağı eki táreplem şártnamasınan keyingi yadrolıq quraldısızlanıw da kiredi. Qıtay uzaq waqıttan beri AQŞ hám Rossiya ózleriniń úlkenirek arsenalın aldın qısqartıwı kerekligin, tek sonnan keyin óz şeklewleri tuwrısında sóz etiwge bolatuǵının talap etip keledi.

ATEŞ táqdimatı hám Tramp rejeleri

ATEŞ ilajın aşıp, Si jasalma intellekt hám erkin sawda salasında xalıqaralıq şeriklikti kúşeytiwge şaqırdı hám «teren reformalar» — tariflerdi kemeytiw, bazarǵa kiriw imkaniyatın keńeytiw hám tártipke salıw standartları ústinde islew wádesin berdi. 2022-jılı Ukrainaǵa bastırıp kirgennen berli Batıs onı eske almay qoyǵan Putın úş táreplem ucrıwdan «úlken payda» kútip atırǵanın ayttı hám ultimatumlar ornına dialogqa şaqırdı. Ol sonıń menen birge batıs sankciyaları qarama-qarsı mámleketlerdiń ósiwin toqtata almaǵanın yaki ekonomikaların joq ete almaǵanın ayttı. Tramp çorşanba kúni ele Filippinde edi, ol jerde ol ASEAN sammitinde qatnastı, al bir kún aldın ekinşi múddetinde birinşi ret «Kvad» — Avstraliya, Yaponiya hám Indiya basşıları menen ucrıstı. Ol Şenjende Putın hám KXDR basşısı Kim Çen Yn menen eki táreplem ucrıslar ótkeriwge úmit bildirdi hám Kim «qáleydi» dep Qıtayda ucrısıwdı qaldı. Mámleketlik xatşer Marco Rubio Manila da Kim menen ucrıwdı tastıyıqlamadı, biraq dialoq qatnasıw Arqa Koreya menen máselelerdi şeşiwdiń birden-bir jolı dep ayttı. Tramp tızqarı waqtında şama menen 2 mıń adam «Tramp, házir ket», «Pax Silica-tı qabıllamań» degendey plakatlar menen protestke şıqtı — bul Amerikanıñ jetkerip beriw tizbekleri boyınşa baslamasına işara edi.