Asosiy ma’lumotlar
- Dunyoda 266 mln kişi ötkir oçarçilikdan aziyat çekmoqda; ulardan taxminan 88 millioni ötgan yili asosan ekstremal ob-havo hodisalari tufayli şu holatga duç kelgan
- Çulartonning aytişiça, global inqiroz moliyalaştirişining atigi 2 foizi oldindan taşkil etiladi
- WFPning oldini oliş çoralari dasturlari 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yuritadi va bu yili 1,5 mln kişini qamrab oldi
Iqlim oçarçiligi: muammoning qamrovi
Oziq-ovqat dasturi (WFP) iqlim özgarişi dunyodagi oziq-ovqat beqarorligini kuçaytirayotgani sababli, ekstremal ob-havo hodisalariga tayyorgarlik köriş uçun oldindan beriladigan iqlim moliyalaştirişini oşirişga çaqirdi. Bu çaqiriqni WFPning iqlim va çidamlilik böyiça direktori Riçard Çularton Antaliyada bölib ötayotgan BMTning COP31 iqlim konferensiyasi doirasida bildirdi.
Oldindan moliyalaştiriş tanqisligi
Çulartonning aytişiça, global inqiroz moliyalaştirişining atigi 2 foizi oldindan taşkil etiladi, bu esa mamlakatlar va gumanitar taşkilotlarga iqlim ofatlari oqibatlarini oldindan körib çiqiş va yumşatiş uçun çeklangan imkoniyat qoldiradi. U raqamlarni keltirdi: hozirda dunyoda 266 mln kişi ötkir oçarçilikdan aziyat çekmoqda, ulardan taxminan 88 millioni ötgan yili asosan ekstremal ob-havo hodisalari tufayli oziq-ovqat inqiroziga duç kelgan. «Iqlim özgarişi bu ekstremal hodisalarni yanada tez-tez va yanada oğirroq qilmoqda. Ular köproq odamlarga ta’sir etmoqda», — deb qayd etdi u.
Xavf ostidagi hududlar
Çularton kuçli qurğoqçilik, suv toşqinlari va böronlar yönalişining özgarişida namoyon bölayotgan El-Niño hodisasining davom etayotganini qayd etdi. Uning sözlariga köra, eng katta zarar ötkir oziq-ovqat yetişmasligi va ozuqavomatlik allaqaçon kuzatiladigan, köpinça töqnaşuv zonalariga töğri keladigan hududlarga tegmoqda. U Sudon, Janubiy Sudon, Somalini va Yamanni oçarçilik xavfi ostidagi mamlakatlar deb atadi; El-Niño bilan boğliq qurğoqçilik oqibatlari allaqaçon Sudon, Somali va Janubiy Sudonda kuzatilmoqda. «Odamlar allaqaçon çegarada, ular tirik qoliş uçun kuraşmoqda, söngra ularga yangi qurğoqçilik, yangi suv toşqini, yangi böron zarba beradi», — deb ta’kidladi u. Qöşimça iqlim zarbalari, Çularton tuşuntirişiça, hosilni va tirikçilik manbalarini yöq qilişi, odamlarni daromaddan mahrum qilişi, çorva mollarining, uy-joy va oziq-ovqat zaxiralarining yöqolişiga olib kelişi mumkin.
Oldini oliş çoralari tajribasi
WFP oldini oliş çoralari yondaşuvini ilk bor 2015–2016-yillardagi El-Niño davrida sinab kördi va oqibatlar röy berişidan oldin qurğoqçilik başoratlariga asoslanib jamoalarga yordam körsatdi. Öşandan beri dastur sezilarli kengaydi: bu yili u 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yuritmoqda, 18 mamlakatda işga tuşdi va allaqaçon 1,5 mln kişini qamrab oldi. Çularton hukumatlar profilaktik çoralarni — suğoriş tizimlarini ta’mirlaş, qurğoqçilikni boşqarişni yaxşilaş va ijtimoiy himoya tizimlarini mustahkamlaş — tobora köproq qabul qilayotganini qayd etdi, biroq bu joriy inqirozlar qamrovi uçun yetarli emas.
Nozik mamlakatlar uçun tösiqlar va COP31ga umidlar
Çularton iqlim mablağlariga kirişdagi paradoksga e’tibor qaratdi: oziq-ovqat beqarorligi eng yuqori darajadagi mamlakatlarda köpinça iqlim moliyalaştirişini oliş uçun institutsional salohiyat eng past böladi. WFP bunday mamlakatlarga resurslarni jalb qiliş va ularni nozik aholiga yetkazişda yordam beradi. U, şuningdek, davlatlarning içki daromadlarini muhim manba deb atadi va öz çidamliligi hamda moslaşuviga investitsiya kiritayotgan mamlakatlar sonining ösişini olqişladi. Uning sözlariga köra, COP31da moslaşuv moliyalaştirişini uç barobar oşiriş muhokama qilinmoqda va bu yerda faqat qança mablağ jalb etilgani emas, ular qayerga yönaltirilgani va qaçon mavjud bölişi ham muhim. Çularton COP31 qarori loyihasining iqlim moliyalaştiriş, erta ogohlantiriş tizimlari va erta çoralar böyiça tavsiyalarini olqişladi hamda bu elementlar yakuniy matnda saqlanib qolişiga umid bildirdi. U, şuningdek, moslaşuv iqlim özgarişini yumşatiş böyiça kuçliroq çoralar bilan birga borişi kerakligini ta’kidladi va iqlim falokati oqibatlarini hal qiliş yillar olişi mumkinligini qöşdi: kambağal xöjaliklarning inqirozdan oldingi oziq-ovqat iste’moli darajasiga qaytişi uçun bir yildan uç yilgaça vaqt ketadi.


