Asosiy ma’lumotlar
- Si Szinping, Donald Tramp va Vladimir Putinning uç tomonlama uçraşuvi Şenjendagi ATÖS sammiti doirasida payşanba kuni rejalaştirilgan (18–19 noyabr)
- Ekspertlar yutuqlarni kutmayapti: ehtimoliy natija — AQŞ va Xitoy savdo sulhining uzaytirilişi
- Rossiya e’tirof etilişiga, AQŞ qurollanişlarni nazorat qiliş böyiça muzokaralarga, Xitoy esa uçraşuv taşkilotçisi maqomiga umid qilmoqda
ATÖS doirasidagi tarixiy uçlik
Xitoy, AQŞ va Rossiya rahbarlari ilk bor uç tomonlama uçraşuv ötkazadi 18–19 noyabr kunlari Şenjenda bölib ötadigan Osiyo-Tinç okeani iqtisodiy hamkorligi (ATÖS) sammiti doirasida. Bundan taşqari, Donald Tramp Si Szinping bilan alohida muzokaralar olib boradi, seşanba kuni esa u sammitda Vladimir Putin bilan uçraşişga tayyor ekanini, «agar bunday imkoniyat bölsa», ma’lum qildi. Buni Deutsçe Welle yozadi.
AQŞ va Xitoy: sulhni saqlab qoliş
DW muxbirlari söroq qilgan bir neçta ekspert savdo hamda texnologiyalar böyiça yutuqlarni kutmayapti: köproq real umumiy maqsad — amaldagi savdo sulhini saqlab qoliş va ikki tomonlama munosabatlarning yanada keskinlaşişiga yöl qöymaslik. Brookings Institution vakili Patrişa Kimning fikriça, heç bir rahbar kun tartibini sezilarli kengaytirişga intilmaydi va u yaqin ikki yil davomida «na nazoratsiz keskinlaşuv, na tubdan yaxşilaniş, balki tranzaksiyaga asoslangan taranglik pasayişining davom etişini» kutmoqda.
Aniq nimalar kelişib olinişi mumkin
Hinriç Foundation tahlilçisi Jya Hui Ti Tramp va Si har bir tomon uçun 30 mlrd dollarlik tovarlar böyiça tariflarni özaro pasaytirişda muvaffaqiyatga erişişi mumkinligini kutmoqda: mahsulotlar röyxati e’lon qilingan, biroq muddatlar belgilanmagan va jadvalning aniqlanişi ikkala tomon uçun «oson ğalaba» bö'lardi. Vaşington Xitoyning Amerika qişloq xöjaligi mahsulotlarini xarid qilişini tezlaştirişni va Xitoydan nodir yer metallari eksportini oşirişni xohlaydi. Ti fikriça, Pekin majburiyatlarni bajarişda ehtiyot bö'ladi, çunki oraliq saylovlardan söng Tramp mamlakat içida zaiflaşgan, bu yerda demokratlar uning tariflariga qarşilik körsatmoqda. Heç bir tomon, deb qayd etadi u, öz ta’sir vositalaridan — nodir yer metallari eksporti va texnologik eksport nazoratidan — osonlikça voz keçmaydi. Dekabr oyida Mayamida G20 sammiti doirasida ikki rahbarning uçraşuvi kutilayotgani uçun bahsli masalalarni keyinga qoldirib, sulhni uzaytiriş mumkin.
Uç rahbar — uç kun tartibi
Yevropa xalqaro munosabatlar kengaşi vakili Alisiya Bahulskaya ta’biri bilan aytganda, «Rossiya e’tirof etilişini xohlaydi, AQŞ qurollanişlarni nazorat qilişni xohlaydi, Xitoy esa majburiyatsiz maqom xohlaydi»; u har bir rahbar haqiqiy yeçimlar taklif qilmasdan, faqat öz pozitsiyalarini takrorlaydi, deb kutmoqda. Stimson Center vakili Yun Sun Moskva Vaşingtonning Rossiya bilan muzokara olib borişga tayyorligi taassurotini yaratmoqçi bölayotganini, bu esa Yevropa va Ukrainaning işonçini zaiflaştirişini qayd etadi; Tramp yadro mavzusida uç tomonlama muzokaralarni xohlaydi, Pekin uçun esa misli kö'rilmas uçraşuvni qabul qilayotgan mamlakat obrazining özi muhim. CY Cergy Paris University vakili Jan Lun Tramp mamlakat içida ham — oraliq saylovlarda respublikaçilar oğir yöqotişlarga uçragani uçun u «oqsoq ördakka» aylaniş xavfi ostida, — va xalqaro maydonda ham zaiflaşganini qöşadi: ittifoqçilar bilan uziliş, Eron bilan uruşdagi qiyinçiliklar va AQŞ boşçiligidagi tartibning zaiflaşuvi uning ta’sir vositalarini kamaytirib, diplomatiya ğalabalariga va Si bilan hamkorlikka qiziqişni kuçaytirdi.
Ukraina va Eron: nima uçun yutuqlar kutilmayapti
Ukraina masalasida Moskva muzokaralar özining diplomatik pozitsiyalarini mustahkamlaşi va unga öz foydasiga şartlarda kelişuvga erişişga yordam berişini kutmoqda. Kennan instituti vakili Maykl Kimmij ilgari DW ga aytganidek, Pekin uçun uruşning tugaşidan kö'ra Putinning siyosiy omon qolişi muhimroq, şu sababli Xitoy, uning fikriça, Rossiya prezidentiga bosim ötkazmaydi. Jan Lun hozirgi vaziyatni «Pekin manfaatlariga eng töğri keladigan holat» deb hisoblaydi: Xitoy na Rossiyadan qulaşni, na Moskvaning Pekinga qaramligini kamaytiradigan Ukrainaning mağlubiyatini xohlaydi va hozirça kutişni afzal körib, söngra «betaraf vositaçi» sifatida çiqişni ma’qul köradi. Eron masalasida, Groningen universiteti vakili V. A. Figeroa qayd etganidek, AQŞ va Xitoyning haqiqiy hamkorlik belgilari kam: davlatlar Ormuz boğözidagi tariflarni rad etiş va yadro qurolining tarqalmasligi masalalarida yaqin, biroq Pekin Eron neftini xarid qiliş orqali Tehranni moliyaviy qöllab-quvvatlaşda davom etmoqda va na Eron, na AQŞ ustiga yetarli ta’sir vositalariga ega emas.


