Asosiy ma’lumotlar
- Si Szinpin, Putin va Tramp sammiti payşanba kuni Xitoyda bölib ötadi; Kim Çen In qatnaşişi mumkin
- Mavzular: yadroviy arsenalni qisqartiriş, Eron, savdo, Ukrainadagi uruş
- AQŞ ma'muriyati oldindan kelişuv kutmasligini bildirgan
Uç yadroviy davlat uçraşuvi
AQŞ prezidenti Donald Tramp şu hafta Osiyoga yöl oladi, u yerda asosiy voqea payşanba kuni Xitoy raisi Si Szinpin va Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan sammit böladi. Uçraşuv Xitoyda bölib ötadi va birinçi marta uç yirik yadroviy davlat rahbarlarini bir stol atrofida töplaydi. «Biz Si prezident bilan uçraşamiz... biz, şuningdek, Putin prezident bilan ham uçraşamiz, va Kim Çen In bilan ham uçraşişimiz mumkin», — dedi Tramp duşanba kuni jurnalistlarga va Şimoliy Koreya rahbarining qatnaşişi «Si prezidentga boğliq savol» ekanini qöşdi.
Kun tartibi va kutişlar
Sammitning asosiy mavzulari sifatida yadroviy arsenalni qisqartiriş va Erondagi uruş nomlandi. «Biz yadrosizlaniş haqida gaplaşamiz — bu murakkab mavzu, çunki biror birimizning öz yadroviy qurolidan voz keçamiz deb aytişi qiyin, şunday emasmi? — dedi Tramp. — Lekin biz yadrosizlaniş haqida gaplaşamiz. Eron haqida ham gaplaşamiz». Şu bilan birga, AQŞ ma'muriyati vakillari juma kuni ham kelişuvga erişilişini kutmasliklarini bildirgan edi: yuqori darajali amaldorning sözlariga köra, bu «boşlanğiç nuqta, rahbarlar darajasidagi birinçi suhbat» bölib, yadroviy qurollar sonini qanday qisqartiriş haqida böladi. Analitiklar uçraşuv Xitoyga AQŞ va Rossiya bilan teng qatnaşuvçi sifatida global yadroviy kun tartibida mustahkamlaniş imkonini berayotganini ta'kidlaydi, biroq Pekin bunday formatlarni hozirgaça rad etib kelgan. «Xitoy uç tomonlama Amerika-Xitoy-Rossiya muloqoti — qurollanişni nazorat qiliş va yadroviy masalalar böyiça — tuşunçasini izçil rad etib keladi, öz arsenalining ança kiçikligiga işora qilib», — dedi Xitoy böyiça mutaxassis Yun Sun.
Yönaliş va qolgan mavzular
Sammitdan oldin Tramp Filippinga taşrif buyuradi: Manila şahrida u «Kvadrilateral muloqot» rahbarlar uçraşuvida qatnaşadi, Tailand bilan savdo bitimini imzolaydi va ASEAN maxsus sammitida nutq sözlaydi. Söng u Şençjenga APEC sammitiga keladi, u yerda Si bilan muzokaralar va işçi tuşlik ötkazadi, özidan keyin ularga Putin qöşiladi. Yadroviy mavzu va Erondan taşqari, kun tartibida savdo va iqtisod, şuningdek, Tramp özining «sevimli mavzusi» deb atagan Ukrainadagi uruş ham turadi. U Putin, uning fikriça, yaqinda «orqaga çekinganini» aytgan: «Menimça, u qattiqqöqroq bölişi mumkin edi... Menimça, u çekinmoqda. Menimça, u uruşning yakunlanişini körişni xohlaydi». Ötgan hafta AQŞ BAA da Rossiya va Ukraina örtasidagi uç tomonlama tinçlik muzokaralarida vositaçi böldi; mojaro beşinçi yiliga kirgan.
Safar konteksti
Safar Trampga Respublikaçilar partiyasi örtadagi saylovlarda oğir mağlubiyatdan söng taşqi siyosatga ötiş imkonini beradi. Biroq Xitoyga taşrif noqulay lahza bilan ham keçişi mumkin: ötgan hafta Nvidia asosçisi va rahbari Jensan Xuang iste'foga çiqdi, u xitoy razvedkasi bilan aloqasi şubha qilinayotgan ayol bilan aloqasini tan olgan edi. Pekin bu ayblovlarni «tuhtam» deb atagan. Trampning Xitoyga oldingi taşrifida hamroh bölgan Xuang ma'muriyatning Pekin bilan texnologik raqobatga yondaşuvida ta'sirli şaxs bölgan va ilğor çiplarni Xitoyga sotiş çeklovlarini yumşatiş tarafdori bölib, Trampni eksport nazoratining bir qismini kuçlasinişga köndirgan edi.


