Asosiy ma’lumotlar
- Beş viloyatdagi 95 nasos stansiyasini modernizatsiya qiliş loyihasi (37 million dollar) VEK.RF dan yiliga 4 foizlik yangi kreditorga ötkazildi
- Vazir yangi bank nomini aytmadi va kreditning yakuniy şartlarini oşkor qilmadi
- Parallel ravişda YEBR bilan 110 stansiyaga möljallangan 250 million dollargaça bölgan loyiha muhokama qilinmoqda
Nima böldi
Özbekiston Rossiyaga qarşi sanksiyalar va kreditlarning qimmatlaşuvi sababli 95 nasos stansiyasini modernizatsiya qilişning oldingi moliyalaştiriş sxemasidan voz keçdi. Buni 11-noyabr kuni Oliy Majlis Qonunçilik palatasidagi «hukumat soati» çoğida suv xöjaligi vaziri Şavkat Hamraev ma’lum qildi. Sabab bölgan masalani Özbekiston xalq-demokratik partiyasi deputati İmomnazar Tursunov kötargan edi: u vazirlikning investitsiya loyihalarini amalga oşirişdagi keçikişlariga e’tibor qaratdi. Taqdim etilgan ma’lumotlarga köra, 37 million dollarlik 95 nasos stansiyasini modernizatsiya qiliş loyihasi böyiça hali birorta ham mablağ özlaştirilmagan.
Moliyalaştirişning yangi sxemasi
Vazir tuşuntirişiça, Rossiyaga qarşi sanksiyalar va foiz stavkalarining oşişi tufayli 37 million dollar Rossiya bankidan emas, balki yangi bankdan jalb etilişiga qaror qilingan — kredit yiliga 4 foiz bilan beriladi. Şu bilan birga, loyihaning amalga oşirilişi 2027-yilga köçirilmoqda. Hamraev yangi bankning nomini, kreditning yakuniy summasi, qaytariş muddati va moliyalaştirişning boşqa şartlarini aniqlamadi.
Loyiha tarixi: VEK.RF dan yevroosiyo banklarigaça
Loyiha dastlab Rossiyaning VEK.RF banki iştirokida moliyalaştirilişi rejalaştirilgan edi. 2021-yil 29-iyulda prezident Şavkat Mirziyoyev Buxoro, Navoiy, Qaşqadaryo, Samarqand va Surxondaryo viloyatlaridagi nasos stansiyalarini modernizatsiya qiliş töğrisidagi qarorni imzoladi: uç guruh obyekt (29, 24 va 42 stansiya) umumiy qiymati 213,5 million yevro bölib, şundan 146 million yevroni VEK.RF yiliga 2 foiz va 10 yillik qaytariş muddati bilan kredit sifatida taqdim etişi kerak edi. 2021-yil sentyabrda kredit şartnomasi imzolandi. Modernizatsiya 355 ming gektar qişloq xöjaligi yerlarining suv ta’minotini yaxşilaşi va yana 40 ming gektarni muomalaga qaytarişi kutilgan edi; yiliga 40 million kVt·soat tejam qiladigan 455 ta energiya samarali nasos agregatining örnatilişi nazarda tutilgan edi.
Sanksiyalar loyiha taqdirini qanday özgartirdi
2022-yil 22-fevralda AQŞ Moliya vazirligi VEK.RF ga blokirovka sanksiyalarini joriy etib, uning xalqaro operatsiyalarini çeklab qöydi. Allaqaçon 2022-yil 1-dekabrda Özbekiston prezidenti suv xöjaligidagi xorijiy investitsiya loyihalarini boşqariş samaradorligini oşirişga havola qilib, VEK.RF bilan loyiha böyiça 2021-yilgi qarorning öz kuçini yöqotgan deb topilgan qarorni imzoladi. 2026-yil iyunida suv xöjaligi vazirligi xuddi şu 95 stansiyani modernizatsiya qiliş böyiça loyihani tayyorlaş töğrisida Yevroosiyo taraqqiyot banki (Rossiya uluşi — 42,3%, Qozoğiston — 35,2%, Özbekiston — 5,6%) va Yevroosiyo barqarorlik va taraqqiyot fondi bilan memorandum imzoladi. Endi vazirning sözlariga köra, kreditor yiliga 4 foizlik kredit beradigan «yangi bank» böladi — uning nomi hozirça oşkor qilinmagan.
YEBR bilan parallel loyiha
Şu yiğilişda yana bir loyiha — Yevropa qayta quriş va taraqqiyot banki iştirokida 110 nasos stansiyasini modernizatsiya qiliş ham muhokama qilindi. 2025-yilda YEBR bu maqsadlar uçun 250 million dollargaça kreditni tasdiqladi. Vazirning sözlariga köra, 2026-yil noyabr holatiga köra tender protseduralari davom etmoqda, işlar esa 2027–2028-yillarda yakunlanişi rejalaştirilgan.
Bu nima uçun muhim
Nasos stansiyalari Özbekiston suğorişi uçun hal qiluvçi ahamiyatga ega: murakkab relyef va suv resurslarining notekis taqsimlanişi tufayli köplab tumanlarda dalalarga suvni elektr nasoslari orqali yetkazişga töğri keladi. Jahon banki ma’lumotlariga köra, taxminan 2,4 million gektar — suğoriladigan yerlarning 56 foizi — nasosli suğorişga boğliq. Vazirlik ma’lumotlariga köra, uning qaramoğida 5204 agregatli 1698 nasos stansiyasi bor bölib, ular 2025-yilda 6,4 milliard kVt·soat elektr energiyasi sarflagan (2018-yilda — 8,3 milliard kVt·soat); Jahon banki bahosiga köra, suğoriş mamlakat elektr energiyasining taxminan 16 foizini iste’mol qiladi. Şu bilan birga, suv xöjaligini rivojlantirişning 2020–2030-yillarga möljallangan konsepsiyasi qabul qilingan paytda stansiyalarning 94 foizi allaqaçon me’yoriy xizmat muddatini tugatgan edi. 2030-yilga kelib davlat nasos stansiyalarining energiya iste’molini yiliga 6 milliard kVt·soatgaça qisqartiriş rejalaştirilgan.


