Asosiy ma’lumotlar

  • Isroil quriliş vazirligi 5 noyabrda E1da 2167 turar joy uçun 460/2025-sonli tender jadvalini e'lon qildi, arizalar 1–28 dekabrda qabul qilinadi; 1234 birlik uçun 186/2026-sonli tender bilan birga bu 3401 birlikni taşkil etadi.
  • Boş prokuror Gali Baharav-Miara birinçi tender böyiça arizalarni 19 noyabrga qoldirdi, tenderdan saylov maqsadlarida foydalanişning oldini oliş uçun; moliya vaziri Bezalel Smotriç uni siyosiy qaraşlilikda aybladi.
  • Daniya Yevropa davlatlari qöllab-quvvatlaşida E1 böyiça BMT Xavfsizlik Kengaşining favqulodda yiğilişini ötkazişga erişmoqda; Buyuk Britaniya Isroil aholi punktlaridan importni taqiqlaş va ularning kengayişini moliyalaştiruvçilarga qarşi sanksiyalar haqida e'lon qildi.

E1 loyihasida nima bölmoqda

1994-yilda boş vazir Işak Rabin davrida ilk bor taklif etilgan va keyin uç ön yildan köproq vaqt töxtatib qöyilgan E1 loyihasi Isroil hokimiyati tomonidan yana ilgari surilmoqda. U Maale Adumim va Pisgat Zeev örtasidagi, falastinlik aholi punktlari Anata, al-Issaviya, az-Zaayim, al-Eizariya va Abu Dis yonidagi taxminan 12 kv.km maydonni qamrab oladi va 3401 turar joy birligini nazarda tutadi. Anadolu naşrida fikr muallifi bölgan falastinlik siyosiy-huquqiy tadqiqotçi Rayan Abed al-Razekning bahosiga köra, loyiha ikki davlat yeçimiga tahdid soladi: u Ğarbiy Sohilning şimoliy va janubiy qismlarini ajratib, Quddusni izolyatsiya qilişi va uning anneksiyasini osonlaştirişi mumkin.

Tenderlar va içki nizolar

2025-yil 11-sentyabrda Netanyaxu Maale Adumimga taşrif çoğida falastin davlati tuzilişini oçiqça rad etib, E1ni ilgari suriş töğrisidagi qarorni imzoladi. 2026-yil 27-oktyabrdagi saylovlardan oldin hukumat E1ning janubiy qismida 1234 turar joy uçun 186/2026-sonli tenderni e'lon qildi. Boş prokuror Gali Baharav-Miara tenderdan saylov maqsadlarida foydalanişning oldini oliş maqsadida arizalarni körib çiqişni 19 noyabrga qoldirdi; moliya vaziri Bezalel Smotriç bunga qarşi çiqib, uni muxolifat rahbari Gadi Eizenkot foydasiga siyosiy qaraşlilikda aybladi. Saylovlardan söng, 2026-yil 5-noyabrda quriliş vazirligi qöşimça 2167 birlik uçun 460/2025-sonli tenderning qayta körib çiqilgan jadvalini e'lon qildi, arizalar 1–28 dekabrda qabul qilinadi.

Xalqaro munosabat va Eizenkotning pozitsiyasi

Daniya Yevropa davlatlari qöllab-quvvatlaşida 19-noyabrda arizalar körib çiqilişidan oldin E1 böyiça BMT Xavfsizlik Kengaşining favqulodda yiğilişini ötkazişga erişmoqda. Xavfsizlik Kengaşining mazmunli rezolyutsiyasi töqqiz ovoz «yöl» va doimiy a'zodan — ehtimol AQŞdan — veto yöqligini talab qiladi. Muallif BMT XBK 2334-sonli (2016) rezolyutsiyasi aholi punktlari faoliyatini darhol töxtatişni talab qilgani va BMT Xalqaro Sudining 2024-yil 19-iyuldagi maslahat xulosasi falastin okkupatsiya qilingan hududida Isroilning davom etayotgan mavjudligi noqonuniy deb tan olganini eslatib ötadi. Britaniya taşqi işlar vaziri Ed Miliband Londonning ikki davlat yeçimini himoya qiliş böyiça majburiyatlarini tasdiqlab, çoralarni e'lon qildi: «noqonuniy Isroil aholi punktlaridan» importni taqiqlaş va ularning kengayişini moliyalaştiruvçi tuzilmalarga qarşi sanksiyalar.

Saylovlardan keyingi siyosiy kontekst

27-oktyabr saylovlari natijalariga köra Netanyaxuning «Likud» partiyasi eng yirik partiya böldi, biroq köpçilik ovozga ega bölmadi va prezident Işak Herzog hukumat tuzişni Eizenkotga topşirdi. Eizenkot ham ikki davlat yeçimini rad etadi, 2023-yil 7-oktyabrdan keyin uning tarafdorlarini «huşyorib yotganlar» deb ataydi, biroq E1ni darhol amalga oşirişni Isroilning xalqaro mavqeiga zarar yetkazadigan jiddiy xato deb hisoblaydi. Muallifning bahosiga köra, uning pozitsiyasi loyihaning muddati va diplomatiya oqibatlariga qarşi çiqişni aks ettiradi, aholi punktlaridan tamoyilan voz keçişni emas. Smotriç öz navbatida şunday dedi: «Yahudiylar — Xudo tanlagan xalq, Yahudaya va Samariya esa ularning yeri, şuning uçun xalqaro huquq ularga taalluqli emas». Tenderlardan oldin falastinlik uylar buzib taşlangan va aholi köçirilgan; muallif E1ning ilgari surilişini Netanyaxuning korrupsiya işlari fonida hokimiyatni saqlab qolişga urinişlari bilan boğlaydi. Material muallif fikri bölib, Anadolu tahririyat siyosatini aks ettirişi şart emas.