Asosiy ma’lumotlar

  • AQŞ qarz hajmi böyiça birinçi örinni saqlab qolmoqda — 41,4 trln dollar, bu jahon körsatkiçining deyarli uçdan bir qismi
  • Özbekiston davlat qarzi 2026-yil uçun YaIMning 27,6 foizi darajasida başorat qilinmoqda
  • 51 rivojlanayotgan mamlakatda qarzga xizmat körsatiş soğliqni saqlaş yoki ta'lim xarajatlaridan qimmatga tuşmoqda

Rekord qarz va uning hajmi böyiça yetakçilar

Xalqaro valyuta jamğarmasi «Jahon iqtisodiyoti istiqbollari» hisobotining oktabr sonida jahon mamlakatlarining 2026-yil uçun davlat qarzi böyiça prognozlarini e'lon qildi. Hisob-kitoblarda barça darajadagi davlat boşqaruv organlarining qarz majburiyatlari hisobga olingan. Taşkilot qarzning ösişi va byudjet xarajatlarining köpayişi davlat moliyasiga bosimni kuçaytirayotganini, jami jahon qarzining muhim qismi esa eng yirik iqtisodiyotlarga töğri kelişini qayd etadi.

AQŞ va Xitoy: bir muammoning turli sabablari

Davlat qarzi hajmi böyiça birinçi örinda AQŞ turadi: prognozga köra, 2026-yilda uning qarzi 41,4 trln dollarga yetadi — butun dunyo jami qarzining deyarli uçdan bir qismi. Qarzning YaIMga nisbati ön yil içida 2016-yildagi 107,5 foizdan 2026-yilda 126,8 foizgaça oşdi, ya'ni qarz iqtisodiyotdan tezroq ösgan. AQŞ federal hukumatining sof foiz xarajatlari 2026-moliya yilida 1,1 trln dollarga yetdi — bu mudofaa xarajatlaridan 225 mlrd dollarga köp.

Özbekiston va mintaqadagi qöşnilari

Ikkinçi örinda prognoz qilinayotgan qarzi 22,5 trln dollar bölgan Xitoy turadi: 2026-yilda uning YaIMga nisbati birinçi marta 100 foizdan oşadi. AQŞdan farqli ölaroq, Xitoy byudjet muammolarining asosiy sabablaridan biri mahalliy hokimiyatlarni moliyalaştiriş bilan boğliq: ular yillar davomida infratuzilma loyihalari uçun qarz jalb qilib, jumladan, yer sotuvidan olingan daromadlarga tayanib kelgan; köçmas mulk bozoridagi pasayiş esa bu daromad manbasini zaiflaştirdi.

Eng yuqori qarz yuki

Özbekiston uçun XVF 2026-yilda davlat qarzini YaIMning 27,6 foizi darajasida başorat qilmoqda. Markaziy Osiyodagi qöşnilari orasida bu körsatkiç Qirğizistonda (34 foiz) va Qozoğistonda (23,8 foiz — Özbekistondan past) yuqori, Tojikistonda (18,3 foiz) va Türkmenistonda (2,9 foiz) esa past.

Raqamlar ortida nima bor

Qarzning YaIMga nisbati böyiça Sudan (334,4 foiz) va Yaponiya (199,4 foiz) yetakçilik qiladi; YaIMning 100 foizidan yuqori körsatkiç, şuningdek, Fransiyada (118,5 foiz), Kanadada (115,6 foiz) va Boliviyada (100,2 foiz) başorat qilinmoqda. Rossiyada qarzning YaIMga nisbati 19,3 foiz deb baholanmoqda, hajmi esa 552 mlrd dollarni taşkil etadi. Şu bilan birga, XVF ta'kidlaganidek, jiddiy moliyaviy qiyinçiliklar qarz YaIMning 100 foizidan oşmaydigan joylarda ham mumkin: jami aholisi 3,7 mlrd kişini taşkil etuvçi 51 rivojlanayotgan mamlakatda qarzga xizmat körsatiş xarajatlari soğliqni saqlaş yoki ta'lim uçun byudjet xarajatlaridan oşib ketmoqda.