«XVF» mavzusidagi yangiliklar: voqealar, faktlar va tafsilotlar — tafs uz.
13 maqola
Moskvada bo‘lib o‘tayotgan «Rossiya – Afrika» forumida Vladimir Putin Xalqaro valyuta jamg‘armasi va Jahon bankini rivojlanayotgan iqtisodiyotlar ehtiyojlarini hisobga olgan holda isloh qilish zarurligini bayon etib, Afrikaning muhim qarorlar qabul qilishdagi ishtirokini kuchaytirishga chaqirdi. Forum 28–29 oktyabr kunlari bo‘lib o‘tmoqda, unda qit’aning 54 davlatidan 48 tasi qatnashmoqda.
Aziz KarimovBuyuk Britaniya davlat qarzi birinchi marta 3 trln funt sterlingdan (taxminan 4 trln dollar) oshdi — bu haqda Reuters sentyabr oyiga oid ma’lumotlarga tayanib xabar berdi. Byudjet defitsiti 97,8 mlrd funt sterlingga yetdi — bu kutilganidan 6 mlrd funtga ko‘p, biroq 2025-yil darajasidan 4,4 mlrd funtga kam.
Sevara AzamovaAQSh Moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 19-oktabrda davlat qarzi 40,396 trln dollarga yetdi — bu 19-avgustda qarz birinchi marta 40 trln belgisidan o‘tgan paytdagiga nisbatan deyarli 400 mlrd dollarga ko‘p. Avgust oxiridan beri o‘sish taxminan 1%ni tashkil etdi. Analitiklar 2030-yilga kelib qarz 50 trlndan oshishi mumkinligini istisno qilmasa, Kongress Byudjet boshqarmasi 2036-yilgacha qarz yukining yanada o‘sishini prognoz qilmoqda.
Otabek YusupovTarik Rahmon bosh vazir boshchiligidagi Bangladesh hukumati XVFdan 4,5 mlrd dollarlik yangi kredit va Jahon bankidan uch yil muddatga 10 mlrd dollar so‘radi, kreditlashning individual shartlariga erishishga intilmoqda. Muzokaralar davom etmoqda; avvalgi XVF dasturi 2023-yil yanvarida Shayx Hasina hukumati davrida kelishib olingan edi.
Nilufar KarimovaPokiston moliya vaziri Muhammad Auro‘ngzeb Bangkokda bo‘lib o‘tayotgan XVF va Jahon bankining yillik uchrashuvlari chog‘ida AFP agentligiga bergan izohida, mamlakat Eron atrofidagi urush tufayli energiya narxlarining keskin o‘sishi zarbasidan hozircha omon qolganini, ammo Saudiya Arabistoni va Ko‘rfaz mamlakatlari infratuzilmasiga zarbalar uzoq muddatli istiqbol haqida xavotir uyg‘otayotganini aytdi.
Otabek YusupovBangkokda XVF va Jahon bankining yillik uchrashuvlari chog‘ida dehqonlar va inson huquqlari tashkilotlari kirgan yuzlab norozilik qiluvchilar jamg‘armalar siyosatini qayta ko‘rib chiqishni talab qildi. Oxfam va faollar inflyatsiya sharoitida xarajatlarni qisqartirish chaqiriqlarini xato deb atadi, XVF esa moliyaviy zaxiralarni tiklashni talab etmoqda, mutaxassislar esa rivojlanayotgan mamlakatlar uchun «ikkita yomon variant» haqida gapiradi.
Dilnoza RahimovaBBC iqtisodiy muharriri Faisal Islam Bangkokdagi XVF yillik uchrashuvlarining yakunlarini xulosa qildi: jahon iqtisodiyotini bir tomondan energiya shoki, savdo nizolari va urush, ikkinchi tomondan esa sun'iy intellektga katta investitsiyalar tortmoqda. XVF Buyuk Britaniyani «namunali o'quvchi» deb atadi, kansler Jon Xili kuchli o'sish ma'lumotlarini sun'iy intellekt investitsiyalari bilan bog'ladi. Alohida mavzu — elektromobillarda «Xitoyning ikkinchi shoki» va Buyuk Britaniyaning YBga yaqinlashuvi.
Dilnoza RahimovaYevro inqirozidan 14 yil o‘tgach, eski qarzdorlar va kreditorlar xaritasi o‘z ishini boshqacha bajaradi: Belgiyaning 10 yillik qog‘ozlari daromadliligi (4,29%) Gretsiyanikiga (4,35%) deyarli tenglashdi, Fransiya esa Italiyadan ko‘proq to‘laydi. Mutaxassislar buni «yadro» byudjet siyosatining yomonlashuvi va sobiq periferiya salomatlashuvi bilan bog‘laydilar. 2027-yilgi rekord qarz olishlar fonida qayta moliyalashtirish xavflari oshib bormoqda, deb ogohlantiradi XVF va tahlilchilar.
Nilufar KarimovaTASS hisob-kitoblariga ko‘ra, Ukraina Moliya vazirligi ma’lumotlari asosida XVF va Jahon bankiga to‘lovlar taxminan 128,86 mlrd dollarni tashkil etadi — dollarlarda 2057-yilgacha va yevroda 2061-yilgacha. 2026-yil 31-avgust holatiga davlat qarzi 215,55 mlrd dollarga yetdi, 2027-yil uchun byudjet defitsiti taxminan 96 mlrd dollar deb baholanmoqda.
Nilufar KarimovaXalqaro valyuta fondi O‘zbekiston YaIM o‘sish prognozini 2026-yil uchun 6,8%dan 7,8%gacha, 2027-yil uchun 6%dan 6,5%gacha oshirdi. Yangilangan baholar 12-oktabrda e’lon qilingan hisobotda keltirilgan. Shuningdek, inflyatsiya, ishsizlik va joriy hisob defitsiti bo‘yicha prognozlar qayta ko‘rib chiqildi.
Dilnoza RahimovaDahrandagi Aramco shtab-kvartirasiga, uchun mas’uliyatni yamanlik husiylar o‘zganiga oid zarbadan so‘ng, XVF raisi Kristalina Georgieva jahon iqtisodiyoti uchun salbiy oqibatlar haqida ogohlantirdi. Brent nefti $106 dan yuqoriga ko‘tarildi, Lufthansa Ar-Riyodga parvozlarni to‘xtatdi, XVF esa Saudiya iqtisodiyoti bu yil 3,3% ga qisqishini bashorat qilmoqda.
Dilnoza RahimovaAvgustda Buyuk Britaniya YaIMi 0,1%ga o‘sdi, konsensus-prognoz esa 0,1% pasayishni bashorat qilgan edi. Kansler Jon Xili 28-oktabrdagi byudjet oldidan buni «bardoshlik belgisi» deb atadi. Uch oylik davrda o‘sish 0,7%ni tashkil etdi, asosiy hissa kompyuter dasturlashga to‘g‘ri keldi. Muxolifat va liberal-demokratlar ma’lumotlarga shubha bilan qaradi, analitiklar inflyatsiya xavflari haqida ogohlantiradi.
Dilnoza RahimovaXVF bosh direktori Kristalina Georgieva AQSH o‘sib borayotgan davlat qarzi muammosini soliqlar va byudjet xarajatlarini tuzatmasdan, faqat iqtisodiy o‘sish hisobiga hal qilib bo‘lmasligini aytdi. U rivojlangan iqtisodiyotga ega mamlakatlarni, avvalo AQSH va Yevropa davlatlarini haddan tashqari qarz olish bo‘yicha yetakchilar deb atadi. Georgieva AQSH byudjet defitsiti va davlat qarzi darajalari juda yuqori ekanligini ta’kidladi. XVFning 14-oktabrdagi Fiscal Monitor hisobotida ham davlat qarzini qisqartirish bo‘yicha faolroq harakatlar zarurligi qayd etilgan.
Nilufar Karimova
