Asosiy ma’lumotlar

  • Si Çinpin, Donald Tramp va Vladimir Putinning tarixdagi ilk uç tomonlama uçraşuvi ŞHT sammiti doirasida Şenjende bölib ötadi
  • Pekin «tinçlik va barqarorlik» haqida gapirsa, Tramp yadrosizlantiriş va Eronni tilga oladi; Ukraina, ehtimol, muhokama qilinmaydi
  • Germaniya kansleri Fridrix Merts Trampni Ukraina böyiça «kutilmagan qadamlar»ga yöl qöymaslikka çaqirdi

AQŞ, Rossiya va Xitoy rahbarlarining ilk uç tomonlama uçraşuvi

Pekin payşanba kuni janubiy Xitoyning Şenjen şahrida ŞHT sammiti doirasida AQŞ, Rossiya va Xitoy prezidentlari — Donald Tramp, Vladimir Putin va Si Çinpin — örtasidagi tarixdagi ilk uç tomonlama uçraşuv bölib ötişini tasdiqladi. Xitoy rasmiy ravişda ozgina ma'lumot berdi: Xitoy Taşqi işlar vazirligi matbuot kotibi Mao Nin sözlariga köra, suhbat «global tinçlikni saqlaş va munosabatlardagi barqarorlikka hissa qöşiş» böyiça çuqur muhokamaga bağişlanadi. U yaqinlaşib kelayotgan uçraşuvni «belgili ahamiyatga ega» voqea deb atadi.

Ukraina va Eron: kun tartibiga nima kiradi

Trampning özi kutilayotgan suhbatni «qiziqarli» deb baholab, rahbarlar «yadrosizlantirişni ham öz içiga olgan köplab mavzular»ni muhokama qilişlarini, şuningdek, Erondagi uruşni tugatişga bölgan urinişlarni ham muhokama qilişlarini aytdi. Şu bilan birga, u qisqa izohlarida Rossiyaning Ukrainadagi uruşini tilga olmadi. AFP ma'lumotlariga köra, amerikalik rasmiy şaxslar Tramp Ukraina masalasini kötarişini kutmaydi. Wall Street Journal naşri ilgari öz materialiga tayanib, Putinning muzokaralarning Moskva uçun qulay şartlarda Ukraina böyiça kelişuvga xizmat qilişini xohlaşini xabar qilgan edi. Pekin pozitsiyasi ham qarama-qarşi manzarani töldiradi: Germaniya prezidenti Frank-Valter Ştaynmayer Xitoyga taşrifidan söng ARD telekanaliga Si Ukrainaning kun tartibiga kiradimi degan savol berilganda ğazablangan köringanini va «bu Yevropa mojarosi ekanini, uning stoli yonida yevropaliklar ham ötirişi kerakligini aniq bildirganini» aytgan. Germaniya kansleri Fridrix Merts öz navbatida Trampni Putin bilan uçraşuvida Ukraina böyiça «kutilmagan qadamlar»ga yöl qöymaslikka çaqirdi: «Iltimos, kutilmagan qadamlarsiz. „Yevropa jamoasi“ va „Ukraina jamoasi“ tarkibida öynaşda davom eting».

Yadrosizlantiriş: tomonlar pozitsiyalari farq qiladi

Vaşington Xitoyni yadroviy qurollar nazorati böyiça kelajakdagi kelişuvlarga kiritmoqçi, biroq Pekin AQŞ va Rossiya avval öz arsenalini qisqartirişi kerakligini ta'kidlaydi. Xitoy ilgari fevral oyida Rossiya-Amerika yadroviy şartnomasi muddati tugaganidan keyin Trampning kengroq qurolsizlaniş muzokaralari taklifini rad etgan edi. Şunga qaramay, AQŞ Davlat departamenti ma'lumotlariga köra, bu hafta taşqi işlar rahbarlari Van Yi va Marko Rubioning telefon suhbatida ular «tinçlik va yadrosizlantiriş kabi maqsadlarni ilgari suriş uçun rahbarlar darajasidagi mazmunli suhbatlar ahamiyatini qöllab-quvvatlagan». BMT Boş kotibi Antoniu Guterreş uç rahbar «haqiqiy yadrosizlantiriş böyiça majburiyatlar olsa, bu tinçlik uçun ulkan yutuq böladi» deb bayonat berdi.

Erondagi uruş uçraşuvning ikkinçi fon sifatida

28-fevralda AQŞ va İsrail zarbalari bilan boşlangan Erondagi uruş muayyan darajada taranglik pasayiş bosqiçida, garçi asosiy muammolar hal etilmagan bölsa-da. AQŞ va İsrail sönggi haftalarda ötkazilgan saylovlar fonida yirik hujumlardan tiyilmoqda, Tehron esa Ormuz böğozini — dunyoning neft va gaz savdosi uçun muhim tranzit tugunini — nazorat qilişga harakat qilişda davom etmoqda va suv yölining ruxsatsiz foydalanuvçilari deb hisoblagan kemalarga hujum qilmoqda. AQŞ va Eron örtasida Pakiston iştirokidagi vositaçilik muzokaralari aprel oyida mustahkam kelişuvga olib kelmadi. Eronning asosiy iqtisodiy hamkorlaridan biri sifatida Xitoy qayta-qayta vositaçi bölişga harakat qildi, taranglikning kuçayişining oldini olişni «birinçi ustuvorlik» deb atadi va sönggi haftalarda Yaqin Şarqdagi bir qator mamlakatlar rahbarlari va diplomatlari bilan uçraşib, tomonlarni muzokara stoli yoniga qaytarişga intildi.