Asosiy ma’lumotlar

  • UNIFIL mandati 2026-yil 31-dekabrda tugaydi; kuçlarning çiqarilişi 2027-yilda boşlanadi
  • Livan va Isroil tinçlikparvarlarning örnini nima egallaşi masalasida fikrlari farq qiladi
  • Fransiya BMT Xavfsizlik Kengaşi rezolyutsiyasi loyihasini tayyorlamoqda; Rubio mexanizm harbiy emas, fuqarolik bölişi mumkinligini aytgan

Uoltsning Bayrutga taşrifi

AQŞning BMTdagi elçisi Mayk Uolts duşanba kuni Bayrutda UNIFIL muddati tugagaç davrga bağişlangan bir qator uçraşuvlar ötkazdi. Livan prezidentligi maʼlumotiga köra, u AQŞning Livandagi elçisi Mişel Issa iştirokida prezident Jozef Aunni qabul qildi va uç tomonlama muzokaralardagi Livan delegatsiyasi rahbari Simon Karam bilan uçraşdi. Keyinçalik Uolts Boş vazir Navaf Salam bilan Grand Serailda, parlament spikeri Nabih Berri bilan esa Ayn at-Tina rezidensiyasida uçraşdi; bu uçraşuvlar yakunlari ommaga oşkor qilinmadi (Anadolu).

Muzokaralar mavzusi

Prezidentlik maʼlumotiga köra, uçraşuvlar Isroilning davom etayotgan zarbalari va iyun oyida AQŞ vositaçiligida imzolangan ramkaviy kelişuv şartlarini bajarmayotgani fonida Livan janubidagi vaziyatga bağişlangan. UNIFILdan keyingi kelişuvlar tafsilotlarini prezidentlik oşkor qilmadi. The National maʼlumotiga köra, Uoltsning özi aytişiça, u «joylarda nima bölayotganini köriş» uçun kelganva «eşitgan barça narsalarimni» Vaşington hamda BMT Xavfsizlik Kengaşiga yetkazişga vaʼda bergan: «Biz Xavfsizlik Kengaşi sifatida kelişuvga erişişimiz kerak. Bu, albatta, bizning niyatimiz va, menimça, Fransiyaning ham niyati. Fransiya loyiha muallifi, ammo biz uç tomonlama muloqot elementlarini kiritiş ustida işlaşni davom ettiramiz».

Pozitsiyalardagi farq

Tomonlar tinçlikparvarlarning örnini nima egallaşi masalasida fikrlari farq qiladi. The National maʼlumotiga köra, Boş vazir Salam janubda BMT Xavfsizlik Kengaşi mandati bilan xalqaro iştirokni davom ettiriş zarurligini taʼkidladi — monitoring, hisobot beriş, muvofiqlaştiriş va davlat hokimiyatini joriy etişda Livan armiyasiga yordam körsatiş vazifalari bilan. The National iqtibos keltirgan Livan rasmiylarining sözlariga köra, Isroil kelişuv bajarilişini nazorat qiladigan köpmillatli kuçlarda qatnaşişi mumkin bölgan davlatlar haqidagi Livan takliflarini rad etgan. Davlat kotibi Marko Rubio ötgan haftada bunday mexanizm «albatta harbiy missiya bölişi şart emas; bu fuqarolik missiyasi ham bölişi mumkin», degan fikrni bildirib, Fransiya bu borada «foydali bölişi mumkinligini» qöşdi. Uolts ilgari ham Vaşington mavjud tinçlikparvarlik missiyasini saqlaşga qiziqmasligini bildirgan edi.

Kontekst: yarim asrlik missiyaning tugaşi

UNIFIL 1978-yildan beri Livan janubida joylaşgan bölib, uning mandati 2006-yilgi 1701-sonli Xavfsizlik Kengaşi rezolyutsiyasi bilan sezilarli kengaytirilgan edi: kuçlar otişmani töxtatiş va Livan bilan Isroil orasidagi «kök çiziq»ni nazorat qiladi, buzilişlar haqida xabar beradi hamda Litani daryosidan janubda Livan armiyasining joylaşişiga kömaklaşadi. 2025-yil 28-avgustda BMT Xavfsizlik Kengaşi 2790-sonli rezolyutsiya bilan mandatni oxirgi marta — 2026-yil 31-dekabrgaça uzaytirdi, şundan söng kuçlar 2027-yil davomida bosqiçma-bosqiç çiqişni boşlaşi kerak. Iyundagi ramkaviy kelişuv Isroilning bosib olingan Livan hududlaridan Livan armiyasining joylaşuvi bilan parallel ravişda bosqiçma-bosqiç çiqişini nazarda tutadi, biroq Anadolu taʼkidlaganidek, Isroil janubdagi bir qança hududlarni hozirgaça uşlab turmoqda — baʼzilari ön yillar davomida, boşqalari oxirgi töqnaşuv paytida egallangan. Uç tomonlama kelişuvga köra, kelişuv bajarilişini uçinçi tomon tekşiruv komissiyasi kuzatişi kerak. The National maʼlumotiga köra, ğarb diplomatlari Isroil bosib olgan janubiy Livanda kuç va gumanitar vakuum yuzaga kelişidan xavotirib, AQŞ, Livan va Isroilni yangi köpmillatli monitoring mexanizmini tezroq yaratiş zarurati haqida ogohlantirmoqda.