Asosiy ma’lumotlar
- ASEAN Myanmaning oliy uçraşuvlarga qaytarilişini şartli qildi: tinçlik reysi böyiça «barqaror va aniq yutuqlar» kerak
- Myanma harbiy rahbarlari 2021-yil oktabridan buyon sammitlarga kiritilmayapti
- Min Aung Hlayng fuqarolik prezidenti lavozimini egallaganidan buyon Tailand yaqinroq aloqalar tarafdori
Darhol qaytariş örniga bosqiçma-bosqiç yondaşuv
Yakşanba kuni Janubi-Şarqiy Osiyo mamlakatlari rahbarlari Myanma hukumati bilan bosqiçma-bosqiç aloqalarni rivojlantirişga kelişib oldi va mamlakatning oliy uçraşuvlarga qaytişini mintaqaviy tinçlik reysi böyiça erişilgan yutuqlarga boğladi. Buni Deutsçe Welle xabar qilmoqda. Manila sammitining qöşma bayonnomasida «mahalliy vaziyatni hisobga olgan holda, yutuqlarga asoslangan bosqiçma-bosqiç yondaşuv» orqali «ölçangan aloqa» haqida söz boradi. Myanmaning töliq siyosiy vakilligi ASEANning 2021-yildagi beş bandlik tinçlik reysi böyiça «barqaror va aniq yutuqlar» bölganda tiklanişi mumkin; bu reys deyarli natija bermagan: armiya bilan demokratiya tarafdori va etnik qurolli guruhlar örtasidagi jangovar harakatlar davom etmoqda.
Çetlaştiriş konteksti va blok mamlakatlarining pozitsiyalari
Myanma ASEAN a’zoligiça qolmoqda, biroq uning siyosiy rahbarlari 2021-yil oktabridan buyon sammitlar va taşqi işlar vazirlari uçraşuvlaridan çetlaştirilgan; öşa yili harbiylar nobel mukofoti sovrindori Aung San Suu Çi boşçiligidagi saylangan hukumatni ağdarib taşlagan edi, bu esa davom etayotgan fuqarolar uruşiga olib keldi. Tailand töntariş rahbari Min Aung Hlayng bu yil kuzatuvçilar şou deb atagan saylovlardan söng fuqarolik prezidenti lavozimini egallaganidan buyon yaqinroq aloqalar tarafdori. Liderlar yiğilişida Filippin prezidenti Ferdinand Markos-junior: «Myanma uçun biz yana nima qila olamiz?» — deb söradi va blokni tinçlik reysini ilgari suriş hamda Myanma boşçiligidagi inklyuziv jarayonni qöllab-quvvatlaşning amaliy yöllarini topişga çaqirdi.
Sammitning boşqa mavzulari
Myanmadan taşqari, Manila liderlari savdo, mintaqaviy xavfsizlik va Eron uruşi tufayli yuzaga keladigan buzilişlar holatida yoqilği yetkazib beriş almaşinuvi mexanizmlarini muhokama qilmoqda. Yakşanba kuni Avstraliya va Filippin mudofaa töğrisidagi bitimni imzoladi, şanba kuni esa Kanada va Filippin erkin savdo böyiça muzokaralarning yakunlanganini e’lon qildi. Janubiy Xitoy dengizidagi xulq-atvor kodeksi hali kelişilmagan qolmoqda: Filippin taşqi işlar vaziri Theresa Lazaro ASEANning Xitoy bilan muzokaralari 80 foizga yakunlanganini aytdi, biroq AFP bilan suhbatlaşgan diplomatlarni Manilada bitim tuzilişi dargumon deb hisoblaydi. Sammitda Xitoy tomonidan premyer Li Syan iştirok etmoqda.
Tramp taşrifi va raislik rotatsiyasi
AQŞ prezidenti Donald Tramp seşanba kuni, sammit yakuniga yaqin kelib, Şençjenda payşanba kuni Si Szyunpin va Vladimir Putin bilan böladigan muzokaralardan oldin «Kvad»ning qolgan iştirokçilari — Hindiston, Yaponiya va Avstraliya rahbarlari bilan uçraşişi kutilmoqda. Faollar seşanba kuni Tramp taşrifiga qarşi yuriş rejalaştirmoqda; norozilik qisman AQŞ qöllab-quvvatlaydigan va Maniladan şimolda joylaşgan, ularning sözlariga köra, tubjoy xalqlar oilalarini haydab çiqarişi mumkin bölgan sanoat loyihasiga qaratilgan. Kelgusi yili Filippin ASEAN raisligini Singapurga topşiradi, Tailand esa blokka 2028-yilda rahbarlik qiladi.



