Asosiy ma’lumotlar

  • ASEAN rahbarlari Manilada yopiq muzokaralarda Myanmadagi vaziyatni muhokama qildi
  • Marcos kiçik: Myanma ASEANning «ajralmas qismi» bölib qolmoqda, ammo özimizdan «yana nima qila olamiz» deb söraş kerak
  • Myanma 2021-yildan beri sammitlarda faqat Taşqi işlar vazirliklarining yuqori darajali amaldorlari orqali vakillik qilinmoqda

Manila sammitida Myanma muhokamasi

Janubi-Şarqiy Osiyo davlatlari uyuşmasi (ASEAN) rahbarlari yakşanba kuni Myanmadagi vaziyat böyiça muhokama ötkazib, oldinga siljişning «amaliy» yöllarini izladi. Muzokaralar Manilada uyuşmaning 49-sammiti va unga hamroh bölgan uçraşuvlar doirasida yopiq tartibda bölib ötdi.

ASEAN raisining pozitsiyasi

Filippin prezidenti Ferdinand Marcos kiçik uyuşma rahbarlarining Myanma bilan muloqotni davom ettirişni tasdiqlaganiga işorat qilib, mamlakat ASEANning «ajralmas qismi» bölib qolayotganini bildirdi. «Biz Myanma bilan konstruktiv va prinsipial muloqotni davom ettirişga, beş konsensusli strategiya tamoyillariga sodiq qolişga kelişdik», — dedi u uyuşmadagi ön nafar hamkasbiga. Şu bilan birga u qöşimça qildi: «Özimizdan söraşimiz kerak: Myanma uçun yana nima qila olamiz?» Marcosning sözlariga köra, Myanmadagi inqiroz oxir-oqibat odamlar haqida: uyidan köçirilgan oilalar, gumanitar yordamga muhtoj jamoalar va kelajagi mojaro tufayli uzilib qolgan yoşlar haqida. «Myanma ASEAN kun tartibidagi oddiy bir band emas. Myanma — bizning ASEAN osiyolik oilamizning bir qismi», — ta’kidladi u. U umid qilişiça, yiğiliş konsensusni amalga oşiriş böyiça amaliy va kelajakka yönaltirilgan, real holatga köproq mos keladigan muhokamalarga hamda Myanmaning öziga tegişli bölgan va uning özi boşqaradigan tinç, inklyuziv jarayonni qöllab-quvvatlaşga olib keladi.

Kontekst: Myanmaning çetlaştirilişi va konsensus doirasi

Myanmada 2021-yilgi harbiy töntariş, Demokratiya uçun milliy ligadan saylangan hukumatni ağdarib taşlaganidan buyon içki etnik taranglik kuçayib bormoqda. Töntarişdan söng ASEAN Myanma rahbarlarini özining yillik sammitlarida qatnaşişiga yöl qöymoqda: bu uçraşuvlarda mamlakat taşqi işlar vazirliklarining yuqori darajali xodimlari orqali vakillik qilinadi. Töntarişga javoban uyuşma Myanma böyiça beş konsensusli strategiyani işlab çiqdi: uning doirasida gumanitar yordam ASEANning tabiiy ofatlar paytidagi gumanitar yordam böyiça muvofiqlaştiriş markazi orqali körsatiladi, blokning maxsus elçisi esa Myanmaga borib, «barça manfaatdor tomonlar bilan uçraşişi» lozim. Myanma harbiylari 2017-yildan beri, şuningdek, roxinjalar tubjoy jamoasining milliondan ortiq vakilini mamlakatdan haydab çiqargan; ASEAN rahbarlari, kutilganidek, bu masalani ham muhokama qilişlari kerak edi.

Uç kunlik sammit kun tartibi

Manila sammiti uç kun davom etadi; seşanba kuni Filippin uyuşma raisligini Singapurga topşiradi. Uçraşuv davomida ASEANning Xitoy, Yaponiya, Avstraliya, Hindiston, Janubiy Koreya va AQŞ bilan alohida sammitlari rejalaştirilgan; AQŞ prezidenti Donald Trampning seşanba kuni kelişi kutilmoqda. ASEAN 1967-yilda taşkil etilgan bölib, ön bir a’zoni birlaştiradi: Bruney, Kambodja, Indoneziya, Laos, Malayziya, Myanma, Filippin, Singapur, Tailand, Vyetnam va Timor-Leste.