Asosiy ma’lumotlar

  • BMTning Sudan rejasi uçun 2,9 mlrd dollar kerak, faqat 47% yiğilgan
  • Boşpana va asosiy rözğor buyumlari kerak bölgan 15,4 mln kişidan faqat 10% yordam olgan
  • UNHCR ma’lumotiga köra, dronlar 2026-yilning birinçi yarmida kamida 1120 tinç aholi vakilini öldirgan

Sudanga yordam moliyalaştirilişi keskin qisqarmoqda

Xalqaro Migratsiya Taşkiloti (MOM) va BMT Qoçqinlar Işlari Böyiça Oliy Komissarligi (UNHCR) Sudanga möljallangan favqulodda boşpanalar va asosiy uy-rözğor buyumlari zaxiralarini tugatib yuborgan jiddiy moliyaviy uzilişlar haqida ogohlantirdi. Taşkilotlar qöşma bayonotida BMTning ehtiyojlar va javob rejasiga 20,4 mln kişiga yordam körsatişga möljallangan holda 2,9 mlrd dollar kerakligi, biroq zarur mablağning atigi 47% yiğilgani qayd etildi. Ularning sözlariga, tezkor va moslaşuvçan moliyalaştiriş taqdim etilmasa, yana köplab oilalar haddan taşqari ob-havo şaroitlari, xavfsizlik yöqligi, zöravonlik va ekspluatatsiyadan yetarli himoyasiz qoladi.

Inqiroz miqyosi

Uruş va oçarçilik qamrab olgan mamlakatda jami 33,7 mln kişiga gumanitar yordam kerak. Favqulodda boşpana va asosiy rözğor buyumlariga muhtoj 15,4 mln kişidan moliyaviy yetişmaslik tufayli taşkilotlar faqat 10%iga yordam bera olgan. Sudan qurolli kuçlari (SAF) va harbiylaşgan Tezkor Javob Kuçlari (RSF) örtasidagi uruş boşlanganidan uç yarim yildan oşiq vaqt ötib, Sudan dunyodagi eng yirik gumanitar va köçiş inqirozi bölib qolmoqda: taxminan 8,6 mln kişi mamlakat içida qoçgan, 4,6 mln dan ortiği qöşni davlatlarga ketgan, yana 5,2 mln kişi davom etayotgan uruşga qaramay, vayron bölgan öz hududlariga qaytgan. Halok bölganlar soni 40 mingdan 250 ming kişigaça bölgan oraliqda baholanmoqda; davom etayotgan janglar, sun’iy yöldoş aloqasiga çeklovlar va köplab kuzatuvçilarning ketişi sababli aniq ma’lumotlar mavjud emas.

Donorlar hissalarni qisqarmoqda

Caritas Internationalning Sudan böyiça mutaxassisi Ivo Körner Deutsçe Welle şarhida xalqaro jamoani yordamni keskin qisqargani uçun tanqid qildi: uning sözlariga, dunyoda gumanitar yordam moliyalaştirilişining dramatik pasayişi kuzatilmoqda va faqat AQŞgina hissalarni qisqargani yöq — Germaniya hamda Yevropa Ittifoqi ham tört-beş yil avvalgiga nisbatan ança kam mablağ ajratmoqda. Caritasning Sudandagi loyihalari 2026-yilda faqat xususiy xayriyalar hisobidan moliyalaştirilmoqda. Germaniyadagi «Sudan va Janubiy Sudan» forumi rahbari Marina Peter mamlakatning katta qismida odamlar uruş boşlanganidan buyon gumanitar yordamdan uzilib qolganini, qöşni davlatlardan odamlarning qaytişi esa qoçqinlar lagerlaridagi oziq-ovqat pa‘yklarining keskin qisqarişi bilan boğliqligini ta’kidladi.

Oçarçilik bahsi va xalqaro jamoaning murojaatlari

23-oktabrda Buyuk Britaniya va Germaniya jumladan 31 xalqaro hamkor oçarçilik xavfi haqida qöşma bayonot bilan çiqdi: ularning ma’lumotiça, 19,5 mln kişi — aholining taxminan 41% — oziq-ovqatning keskin tanqisligidan aziyat çekmoqda. Tomonlar jangovar tomonlarni gumanitar yordamga tösiqsiz kiriş imkonini ta’minlaşga, fuqarolik infratuzilmasiga zarba berişdan tiyilişga çaqirdi va xalqaro moliyalaştirişni oşirişni talab qildi. Marina Peter bu yerda ziddiyat kördi: imzo çekkanlarning aksariyati özlari gumanitar yordam moliyalaştirilişini tizimli ravişda qisqargani uçun donor jamoasiga murojaat oxir-oqibat öşa davlatlarning öziga qaratilgan. Boş örnida general Abdul Fattoh al-Burhon turgan Xartum hukumati öz navbatida oçarçilik ogohlantirişlarini rad etmoqda: 26-oktabrdagi bayonotida u oziq-ovqat vaziyati «tinçlantiruvçi» ekanini, ğarb davlatlarining ogohlantirişlari esa gumanitar vaziyatni siyosatlaştiriş ekanini ta’kidlaydi. Peter bu bayonotni «haqiqatan ham sinik» deb atadi va gumanitar taşkilotlarga çeksiz kiriş haqidagi da’vo haqiqatga mos kelmasligini qayd etdi.

Dron zarbalari xavflarni kuçaytirmoqda

Oçarçilik va köçişdan taşqari, dronlardan foydalaniş tufayli tinç aholiga tahdid ham oşmoqda. Peace for Sudan platformasi 5-noyabrda tinç aholiga, bozorlarga, kasalxonalarga, şuningdek, suv va elektr ta’minoti obyektlariga hujumlarni töxtatişga çaqirdi: faqat oktabrning birinçi uç haftasida hujumlar natijasida kamida 306 kişi halok bölgan. BMT Inson huquqlari böyiça Oliy komissarligi ma’lumotlariga köra, dronlar 2026-yilning birinçi yarmida kamida 1120 tinç aholi vakilini öldirgan. Körner dron zarbalari jiddiy muammo ekani, ommaviy taşviş uyğotgani va köpinça tinç aholiga tegib kelayotganini tasdiqladi; gumanitar xodimlar uçun xavf esa aholi işonçiga ega bölgan va qiyin yetib boriladigan hududlarga kirib boradigan mahalliy hamkor taşkilotlarning ahamiyatini oşirmoqda.