Asosiy ma’lumotlar

  • Senat Kengaşining qarori 15-oktabrda imzolandi; 2026-yilda RSF Özbekistanga 180 mamlakat içidan 147-örinni berdi va vaziyatni «juda murakkab» deb baholadi
  • Senat, Prezident Administratsiyasi, idoralar va NNT vakillaridan iborat işçi guruh tuzildi
  • Çora-tadbirlar rejasi­ga RSFga murojaat, jurnalistlar örtasida anonim sörovnomalar, huquqiy maslahat xizmati va media-ombudsman ğoyasi kiradi

Senat nima qaror qildi

Oliy Majlis Senati xalqaro «Reporters without Borders» (RSF) taşkilotining Matbuot erkinligi indeksida Özbekistannıñ örnini yahşilaş vazifasini rasman belgiladi. Yuqori palata Kengaşining qarori 15-oktabr kuni imzolandi. Senat raisi xalqaro reytinglar va indekslar bilan işlaş böyiça Respublika kengaşiga rahbarlik qiladi; bu reytinglar har yili palatada muhokama qilinişi kerak.

Sabab: 14 poğonaga pasayiş

Hujjatda 2019—2022-yillarda 36 poğonaga kötarilgandan söng, 2024-yildan boşlab mamlakat reytingi 14 poğonaga pasaygani ifoda etilib, xavotir bildirilgan. 2026-yilda RSF Özbekistanga 180 mamlakat orasida 147-örinni berdi va OAV erkinligi vaziyatini «juda murakkab» deb baholadi. Senat muammolarni tan oladi, ammo indeksning pasayişi jahon tendensiyasi ekanligini qayd etadi va hisobotda sönggi yillardagi söz erkinligi sohasidagi yirik islohotlar «yetarli darajada hisobga olinmaganini» ta’kidlaydi.

Senat RSFdan keltirgan omillar

Qarorda RSF ma’lumotlariga köra omillar sanab ötilgan: davlat radioOAVlari rasmiy ma’lumotlar bilan çeklangan bir paytda mustaqil xususiy telekanallarning yetarli rivojlanmagani; OAVga davlat nazoratining yuqori darajasi va bir qança bloggerlarning davlat organlari bilan yaqin aloqalari; jurnalistlarni çeklovçi qonunçilik normalarining yetarli qayta körib çiqilmagani; mansabdor şaxslarning jurnalistlarga iqtisodiy bosim ötkazişga urinişlari; rasmiy OAVlarda korrupsiya yoritilişining çeklanganligi.

Işçi guruh va çora-tadbirlar rejasi

Qaror bilan indeksda mamlakat körsatkiçlarini yahşilaş böyiça işçi guruh tuzildi — unga Senat, Prezident Administratsiyasi, bir qança vazirliklar, idoralar va nodavlat taşkilotlar vakillari kirdi. Guruh indeks körsatkiçlari va ma’lumot töplaş metodikasini örganişi, har biri böyiça Özbekistannıñ kuçli va muammoli tomonlarini aniqlaşi, boşqa mamlakatlar tajribasini qiyosiy tahlil qilişi hamda qonunçilik, davlat organlarining oçiqligi, jurnalistlarning huquqiy himoyasi va OAV mustaqilligi böyiça takliflar tayyorlaşi buyurildi. Unga ma’lumot olişdagi qiyinçiliklar, faoliyatga aralaşuv, iqtisodiy bosim va xavfsizlik masalalari yuzasidan jurnalistlar, bloggerlar va ekspertlar bilan uçraşiş topşirildi.

Rejaning aniq qadamlari

Indeksning barça körsatkiçlari — siyosiy, iqtisodiy, huquqiy, ijtimoiy-madaniy va xavfsizlik böyiça çora-tadbirlar rejasi tasdiqlandi. Rejalaştirilganlar orasida: 2026-yilgi hisobotdagi «faktik xatolar» yuzasidan «faktologik asoslangan dalillar» bilan «Reporters without Borders»ga murojaat qiliş; xalqaro taşkilotlarni konferensiyalarga taklif etiş va ularning mustaqil jurnalistlar bilan erkin uçraşuvlari; mamlakat haqida materiallar tayyorlaş uçun xorijiy OAV va bloggerlarni taklif etiş; IIV tizimi ham qamrab olingan holda davlat organlari oçiqligini oşiriş va rahbarlarni KPI böyiça baholaş; korrupsiyani erkin yoritiş; jurnalistlarga qarşi jinoiy ta’qib qilingan holatlarni va ozodlikka çiqqanlarning maqomini örganiş; öz-özini senzura qiliş, bosim va xavfsizlik haqida jurnalistlar örtasida har yillik anonim sörovnomalar ötkaziş; OAV va bloggerlar haqidagi normalarni xalqaro standartlarga muvofiqligi böyiça inventarizatsiya qiliş; mustaqil advokatlar iştirokida Jurnalistlar uyuşmasi huzirida huquqiy maslahat xizmatini taşkil etiş; söz erkinligini mustaqil monitoring qiliş, OAVning öz-özini tartibga solişi va media-ombudsman institutini işlab çiqiş; mintaqaviy jurnalistlarni tergovlar, faktlarni tekşiriş va xavfsizlikka örgatiş.

Mas’ul idoralar va kontekst

Hujjatda reytingni yahşilaş uçun mas’ul bölgan Prezident huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi 2025-yilda tugatilgani eslatib ötilgan. Yangi mas’ul etib Raqamli texnologiyalar vazirligi huzuridagi Informatizatsiya va telekommunikatsiyalar sohasini nazorat qiliş inspeksiyasi, şuningdek, Prezident Administratsiyasi huzuridagi OAV uçun kontent tayyorlaş markazi va Ommaviy kommunikatsiyalar masalalari markazi belgilandi. Kontent tayyorlaş markaziga xalqaro naşrlarda çop etiş uçun islohotlar haqida muntazam tahliliy materiallar tayyorlaş topşirildi. Qaror rejalarni emas, allaqaçon qabul qilingan çora-tadbirlarni belgilaydi: e’lon qilingan materiallarda köp bandlar bajariliş muddati körsatilmagan.