Asosiy ma’lumotlar

  • Buyuk Britaniya suv osti infratuzilmasiga sabotaj qiliş uçun 14 yilgaça ozodlikdan mahrum qiliş va çeklanmagan jarimalarni taklif qilmoqda
  • Özgartirişlar 1885-yildagi qonunçilikni yangilaydi hamda kabel operatorlari uçun majburiyatlar qöşadi
  • Mutaxassislar ogohlantiradi: faqat qattiq jazolar tarmoqlarning barqarorligini kafolatlamaydi

Suv osti infratuzilmasiga sabotaj uçun yangi jazolar

Buyuk Britaniya hukumati tanqidiy suv osti infratuzilmasi — kabel va quvurlarga ataylab zarar yetkaziş uçun 14 yilgaça ozodlikdan mahrum qilişni nazarda tutuvçi qonunçilikni işlab çiqmoqda. Suv osti kabellarining işiga aralaşuv uçun çeklanmagan jarimalar ham közda tutilgan. Özgartirişlar qabul qilinsa, ular 1885-yildan beri amal qilib kelayotgan qonunçilikni yangilaydi. Rejalarga kabel operatorlari uçun yangi xavfsizlik majburiyatlari kiradi va hukumatga milliy xavfsizlik tahdidlariga javob beriş böyiça vakolatlar kengaytiriladi.

Asoslaş va voqealar konteksti

Buyuk Britaniya telekommunikatsiyalar vaziri Yan Myurrey tahdidlar keskin özgarganini aytib, «tanqidiy suv osti infratuzilmasi atrofidagi şubhali rus faoliyatiga» işora qildi. Britaniya çora-tadbirlari Yevropa suvlaridagi bir qator voqealardan keyin amalga oşirilmoqda: 2022-yilda «Şimoliy oqim» gaz quvuridagi diversiya, 2023-yilda Baltic connector gaz quvurining zararlanişi va 2024-yilda Boltiq dengizida suv osti kabellarining bir neça halokati.

Kabellar nima uçun tanqidiy ahamiyatga ega

Yevropa Komissiyasining Birlaşgan tadqiqot markazining 2025-yilgi hisobotiga köra, suv osti optik tolali kabellari qit’alararo internet-trafikning qariyb 99 foizini uzatadi — videoqönğiroqlar va elektron poçtdan tortib moliyaviy tranzaksiyalargaça. Bitta kabelning uzilişi internet öçişiga albatta olib kelmaydi: trafikni muqobil aloqalar orqali yönaltiriş mumkin. Biroq qöşimça yuklama zaxira ötkazuvçanlikni ortiqça yuklab, onlayn tölovlarni, bank xizmatlarini va barqaror aloqaga boğliq boşqa ilovalarni sekinlaştirişi mumkin.

Qonunlarni qattiqlaştiriş yetarlimi

Tarmoq mutaxassislari faqat qattiq jazolar tarmoqlarning barqarorligini kafolatlamasligi haqida ogohlantirmoqda. RETN tarmoq operatorining boş direktori Toni ÖSallivan Euronews Next şarhida bir xil yönalişlar böylab qöşimça kabellar yotqiziş haqiqiy himoya bermasini qayd etdi: yangi liniyalar köpinça xuddi şu qirğoqqa çiqiş nuqtalari va tor ötiş joylaridan foydalanadi. «Biz buni „soxta xilma-xillik“ deb ataymiz», — dedi u va bir voqea bir neça aloqaning zararlanişiga olib kelişi mumkinligini tuşuntirdi. Uning fikriça, yeçim — köproq marşrutlarni, ya’ni suv osti va quruqlikdagi yöllarni har xil yönalişlar böylab qurişdir, garçi bu qimmatroq tuşsa-da.

Xavflar faqat sabotajdan emas

Suv osti kabellariga tahdidlar ataylab qilingan sabotaj bilan çeklanmaydi. Kabellarni himoya qiliş böyiça Xalqaro qömita (ICPC) hisobotiga köra, dunyoda har yili suv osti telekommunikatsiya kabellariga qariyb 150–200 marta zarar yetadi, ulardan 70–80 foizi tasodifiy inson faoliyati — avvalo baliq ovlaş va kemalarning langar sudrab borişi natijasida yuzaga keladi. ÖSallivan, şuningdek, investitsiyalar ösib borayotgan xavflardan orqada qolayotgani haqida ogohlantirdi.

Yevropaning boşqa davlatlari nima qilmoqda

Yevropaning boşqa davlatlarida ham öxşaş çora-tadbirlar rivojlanmoqda. Daniya kabel va quvurlarni, jumladan, tanqidiy suv osti infratuzilmasini monitoring qiliş uçun yangi kuzatiş imkoniyatlarini rivojlantirmoqda. 2026-yilning fevralida Yevropa Komissiyasi suv osti kabellarining strategik loyihalariga 347 mln yevro investitsiya, şu jumladan Boltiq dengizida ta’mirlaş imkoniyatlarini mustahkamlaş uçun 20 mln yevro ajratişini e’lon qildi. Buyuk Britaniya hukumati öz takliflari böyiça 2027-yil 14-yanvargaça muhokamalar olib boradi; fikr-mulohazalar qonunçilikning yakuniy matniga ta’sir körsatişi kutilmoqda.