Asosiy ma’lumotlar
- Makron Dublinda yevropaliklar öz kelajakdagi xavfsizligini özlari belgilaydi, dedi
- Merts Rossiyani yevropaliklar bilan yuzma-yuz muzokara stuliga ötirişga çaqirdi
- Kallas ketma-ketlikni taklif qildi: avval sulh, keyin tinçlik jarayoni va faqat şundan keyin xavfsizlik arxitekturasi
Yevropaliklar muzokara stulida örin talab qilmoqda
Yevropa davlatlari rahbarlari qit’a xavfsizlik arxitekturasining kelajagi muzokara stulida yevropaliklarsiz hal qilinmasligini bildirdi. Uşbu bayonot Rossiya delegatsiyasi köp tomonlama formatni rad etgan tinçlik muzokaralari bosqiçidan söng yangrardi. Moskva xavfsizlik arxitekturasi masalasini öz ustuvorliklari orasida eng yuqoriga qöydi; yevropaliklar buni Ukrainadagi uruşdan e’tiborni çalğitiş va Rossiyaning buyuk davlat sifatida qayta örin olişdagi qadimiy intilişini ilgari surişga uriniş deb baholamoqda.
Dublindagi rahbarlar pozitsiyalari
«Nihoyat, aynan biz, yevropaliklar, öz kelajakdagi xavfsizligimizni belgilaymiz va hal qilamiz. Bunda heç qanday şubham yöq», — dedi Fransiya prezidenti Emmanuel Makron payşanba kuni Dublindagi rahbarlar sammitida. Uning sözlariga köra, Yevropa avval özidan aniq nima xohlayotganini belgilaşi kerak: hozir u Ukrainani qöllab-quvvatlaşda aniq, ammo endi tinçlik rejasi va kelajakdagi xavfsizlik arxitekturasiga doir aniq tasavvurni şakllantiriş zarur. Germaniya kansleri Fridrix Merts Rossiyani Yevropa vakillari bilan töğridan-töğri muloqotga kirişga çaqirdi, bunga Moskva hozirgaça rozi bölmagan edi. «Ukraina stol atrofida ötirişi kerak. Yevropaliklar stol atrofida ötirişi kerak. Amerikaliklar va, albatta, Rossiya ham stol atrofida ötirişi kerak», — dedi u kelganida. Litva prezidenti Gitanas Nauseda «adolatli şaroitlarda» va YI iştirokida muzokaralarda qat’iy turib, ukrainaliklar orqasidan olib boriladigan muhokamalardan qoçiş kerakligini ta’kidladi.
Kallas: avval sulh, keyin arxitektura
Yevropa Ittifoqining oliy vakili Kaja Kallas diplomatik jarayon ketma-ketligining muhimligini ta’kidladi: avval Ukrainada sulh, söngra tinçlik jarayoni va faqat oxirgi bosqiçda — yevropa xavfsizlik arxitekturasi muhokamasi. «Bizda allaqaçon yevropa xavfsizlik arxitekturasi bor», — dedi u, 1975-yilgi Xelsinki kelişuvlariga, 1990-yilgi Parij xartiyasiga va 1994-yilgi Budapeşt memorandumiga işora qilib. «Muammo şundaki, Rossiya bu kelişuvlarga rioya qilmaydi». Estoniya boş vaziri Kristen Mixal xavfsizlik arxitekturasi haqidagi qayta boşlangan suhbatlarni «barça imkonsiz narsalarga» erişişga qaratilgan Moskvaning «tuzoq» deb atadi, jumladan NATOning orqaga surilişi — Vladimir Putin strategik maqsad qilgan da’vo.
Abu-Dabidagi muzokaralar jarayoni
Fransiya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Italiya, Yevropa Komissiyasi, Yevropa Kengaşi va NATO yuqori darajadagi vakillari iştirokidagi Abu-Dabidagi sönggi muzokaralar bosqiçi Rossiya jamoasi bilan heç qanday özaro aloqasiz ötdi. Dublindagi çiqişlardan bir kun oldin Rossiya muzokara delegatsiyasi rahbari Vladimir Medinskiy Moskvaning diplomatik kun tartibini Ukrainadan taşqariga, butun xavfsizlik arxitekturasiga qadar kengaytirişga qiziqişini tasdiqladi: «Butun organizm kasal, Ukraina esa faqat şirişgan joy edi. Şuning uçun butun organizmni davolaş kerak. Oddiy yamoq yetarli emas». Şu bilan birga, Medinskiy yevropaliklarning Ukrainaga harbiy va moliyaviy yordami tufayli ular bilan özaro aloqadan boş tortdi — biroq bu töliq taqiqlaş emas: bir oy oldin Putin Finlyandiya va Norvegiya rahbarlari bilan 90 daqiqalik telefon muloqotini ötkazgan edi.
AQŞ roli va Kiyevning reaksiyasi
Xavfsizlik arxitekturasiga urğuni AQŞ prezidenti Donald Tramp va uning maxsus elçisi Jared Kuşnerning özi kuçaytirdi, u yaqinda uruşdan keyingi tartibga soliş tamoyillari haqidagi keng ijtimoiy tarmoq posti bilan yevropaliklarni hayron qoldirgan edi. Abu-Dabida bölgan Kuşner rossiyaliklardan yevropaliklar bilan yuzma-yuz muhokama uçun «takliflar» tayyorlaşni söradi, söngra muzokaralarni köp tomonlama formatga ötkaziş uçun Putinning roziyligini oliş maqsadida Moskvaga uçib ketdi. Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy bunday yondaşuvni «biroz ğalati» deb atadi va yevropaliklarga sodir bölayotgan voqealarni «diqqat bilan kuzatiş»ni maslahat qildi.
