Türkiya COP31da 2100-yilga borib süv resurslarining çorak qismi yöqolişi haqida ogohlantirdi

COP31 dagi ogohlantiriş

Türkiya iqlim özgarişi tüfaili asr oxiriga borib mavjud süv resurslarining taxminan çorak qismini yöqotişi mümkin. Büni Antaliyada ötğan COP31 iqlim sammitida mamlakat qişloq xöjaligi va örmon vaziri İbrahim Yümakli ogohlantirdi, deb xabar beradi Anadolu. Vazirning sözlariga köra, haroratning kötarilişi va büğlanişning küçayişi süv ta'minoti, qişloq xöjaligi işlab çiqarişi va öziq-ovqat xavfsizligiga jiddiy ta'sir körsatişi mümkin. «Bizning yondaşüvimiz aniq: inqirozlarga reaksiya qilmasdan, xavflarni oldindan başqarişimiz kerak», — dedi vazir.

25 havza böyça proğnozlar

Yümakli Türkiyaning Örta yer denğizi havzasida joylaşgani üni iqlim özgarişiga ayniqsa zaif qilişini ta'kidladi. Üning aytişiça, mamlakatning 25 daryo havzasida ötkazilğan ilmiy tadqiqotlar 2100-yilgaça iqlim özgarişining süv resurslariga ta'sirini baholağan: örtaça harorat 6 °C gaça kötarilişi mümkin. Büğlanişning küçayişi bilan birğalikda bü asr oxiriga borib yillik mavjud süv resurslarini taxminan 25 foizga qisqartirişi mümkin. Vazir toza süvga kirişni tirik qoliş masalasi deb atadi va Türkiya süvdan samarali foydalaniş hamda iqlimga tayyorgarlikni oşiriş maqsadida 2026–2035-yillarga möljallanğan Milliy süv rejasini amalğa oşirişni başlağanini ma'lum qildi.

Moliyalaştiriş va loyihalar

Vazir toğ ekotizimlarini mühofaza qiliş barqaror moliyalaştirişni talab qilişini ta'kidlab, müzliklarni küzatiş, süv mavjudliğini baholaş, gidroloğik modellaştiriş va erta ogohlantiriş tizimlarini üstüvor yönalişlar sifatida nomladi. Türkiya davlat mablağlari, grantlar, kreditlar, davlat-xüsusiy şeriklik va xalqaro moliya institutlaridan foydalanmoqda. Joriy taşabbuslar qatorida Jahon banki bilan 819 mln dollarlik süğorişni modernizatsiya qiliş va süvdan samarali foydalanişni oşiriş loyihaimiz hamda 600 mln dollarlik toşqin va qurğoqçilikni başqariş loyihasi bor. Yümakli xüsusiy sektor rolini ham ta'kidladi: davlat Ziraat Banki tomçilab süğoriş (bosimli süğoriş) tizimlariga kiritilğan investitsiyalar böyça imtiyozli foiz stavkalari bilan kredit va subsidiyalar beradi.

Üçraşuv konteksti

Yümakli Tojikiston, Qirğiziston, Nepal, Pokiston va Bütan taşkil etğan BMTning iqlim özgarişi böyça 31-konferensiyasi doirasida müzliklarni mühofaza qiliş, iqlim çidamliligi va barqaror moliyalaştirişga bağişlanğan yüqori darajadagi üçraşuvda sözğa çiqdi. Unda Ozarbayjon, Armaniston va Lesoto kabi bir qator mamlakat rasmiylarlari, şuningdek, Osiyo taraqqiyot banki prezidenti Masato Kanda ham iştirok etdi. Vazir müzliklarning kelajagi faqat toğli hüdudlarga emas, balki millionlab odamlarning tirikçiligiga ham teğişli ekanini, toğlardagi qor va müzning erişi daryo oqimlarini tartibğa soliş, süvning mavsumiy mavjudligi, qişloq xöjaligi va ekotizimlarga ta'sir qilişini ta'kidladi. «Müzliklarni mühofaza qilib, biz şü toğlardan öziqlanadigan daryolarni, qişloq xöjaligi işlab çiqarişini, şaharlarni va kelajak avlodlar hayotini mühofaza qilamiz», — dedi ü va COP31ni iqlim majburiyatlarini amalğa aylantiriş imkoniyati deb atadi.