Asosiy ma’lumotlar
- Özbekistonning «Gulistondan bir yaproq» pavilyoni Doğadagi Design Doha bienalesida 5-noyabrdan 31-yanvargaça işlaydi
- Asosiy ğoya — buxoro kaştaçiligidan olingan bitta gul motivining uç talqini: abru-qoğoz, ipak va şişa
- Madaniy diplomatiya haqidagi panel nutqida jamğarma Buxoro bienalesi doirasida qariyb 300 özbek ustasi 70 rassom va dizayner bilan işlaganini ma’lum qildi
«Guliston» asosida barpo etilgan boğ
5-noyabr kuni Doğada 31-yanvargaça davom etadigan Design Doha dizayn bienalesi oçildi. Özbekiston madaniyat va san’atni rivojlantiriş jamğarmasi unda «Gulistondan bir yaproq» körgazmasi bilan qatnaşmoqda. Nom Saadiyning «Guliston» dostoni (1258) muqaddimasidan olingan: şoir uzilgan gulning qisqa umrini söz bilan saqlangan boğning abadiyligi bilan qarşisiga qöyadi. Pavilyonda bölgan Gazeta muxbiri körgazmani boğ böylab sayohat sifatida tasvirlaydi: taşrif buyuruvçi çöl rangidagi abru qoğozi bilan qoplangan devorlar orasidan kiradi va içkariga siljigan sari devorlardagi naqşlar asta-sekin özgarib, markaziy installyatsiyadagi ipak kaştaçilik va şişa gullarga «ötib» boradi.
Qoğoz, ipak va şişa: bitta naqşning uç talqini
Kiriş devorlari buxorolik naqqoş va miniaturaçi Davlat Toşev tomonidan «abru bahor» — «bahor bulutlari» texnikasida bezatilgan: naqşlar bulutlarni eslatadi va takrorlanmaydi. Toşevning aytişiça, bu texnika XIII asrda Buxoroda paydo bölgan va dastlab kitoblarni bezaş uçun işlatilgan; körgazma uçun mualliflar uning zamonaviy versiyasini yaratdilar, bunda har bir rang öz ma’nosiga ega, ranglar tizimi esa çölda yaratilgan boğ ğoyasiga işora qiladi. Kiriş qismida jannat mevasi bölgan anor tasvirlangan — ustunning tuşuntirişiça, boğ aynan şundan boşlanadi. Har bir qoğoz «varaq» avval suvda çiziladi, söngra qoğozga köçiriladi; Toşev uç şogirdi bilan bu işni bir haftada bajargan.
Markaziy installyatsiya va kaştaçilik asarlari
Keyin körgazma markaziy installyatsiyaga — gulçi va rassom Ruben Saakyaning «Ingiçka boğ» asariga olib boradi: qora mato bilan yopilgan uzun stol ustida, qum ustida şişa gullar «gullaydi». Ularning naqşlari buxoro kaştaçiligidan olingan, gullarning özi Venetsiya yaqinidagi Murano orolidagi Laguna~B ustaxonasida qölda yasalgan. Installyatsiya ilk bor 2024-yilda Venetsiya şişa haftasida namoyiş etilgan, Doğa uçun u qayta talqin qilingan. Körgazmaning birinçi zalida kaştaçi Madina Kosimboyevaning «Meros gullaganda» paneli örnatilgan: adras matosiga ipak ip bilan işlangan beş panel, har birida öz guli, kompozitsiyada bitta ham takror yöq. Kosimboyeva 2006-yilda oçilgan ustaxonasida mingdan ortiq ayol ta’lim olgan; u hunarni özi örgangan va uni şogirdlariga asosan bepul örgatadi. «Madina buni ipak iplar bilan ifodalaydi, Ruben — şişa bilan. Men esa ular işlatadigan gullarni qoğozga köçirdim, şunda ularning asarlari yaxlit boğlanadi», — deb tuşuntirdi Toşev.
Vobkentlik ustoz haqidagi rivoyat
Qadimiy kitoblarni ta’mirlaş bilan şuğullanadigan va abru san’atini kitob namunalari böyiça özi örgangan Toşev muxbirga, uning sözlariga köra, abru bahor san’atining butun dunyoga tarqalişiga sabab bölgan buxorolik usto haqidagi rivoyatni hikoya qildi. Rivoyatga köra, haj safarida karvon bir neça oyga Üsküdarda töxtagan va u yerda ustoz suvda Qur’on oyatlari va hikmatli sözlarni tasvirlab, şuhrat qozongan. Sulton şaxsan uning ziyoratgohiga taşrif buyurib, qoliş va mahalliy aholiga bu san’atni örgatişni söragan, söngra unga vaqf şaklida yer ajratgan. Toşevning aytişiça, Üsküdardagi özbeklar ziyoratgohi bugungaça saqlanib qolgan, u yerda ustozning avlodlari va şogirdlari ham faoliyat yuritadi; ustoz şunday yozgan edi: «Men Vobkent minorasi ostida tuğilganman, ammo umr oxirida Üsküdarda çaman (boğ) yozdim». Bugungi kunda Toşev Buxoroda «Ustoz-şogird» bolalar ijod markaziga ega, u yerda 7 yoşdan 25 yoşgaça bölgan 60 dan ortiq şogird bepul ta’lim olmoqda.
Hunar «yumşoq kuç» sifatida
6-noyabr kuni bienale doirasida madaniy diplomatiyaga bağişlangan panel muhokama bölib ötdi, unda jamğarmaning loyihalarni işlab çiqiş va amalga oşiriş boşqarmasi boşliği Salohiddinxöja Suratxöjayev özbek tajribasi haqida gapirdi. Uning fikriça, hunar ustoning qöli bilan qadrlanadi, an’analar esa özgarmas emas: bugungi hunar ming yillar oldingidan farq qiladi va nimani an’ana deb hisoblaşni har bir davr jamiyatining özi belgilaydi. U Buxoro bienalesi misolini keltirdi: unda qariyb 300 özbek ustasi 70 xorijiy va mahalliy rassom va dizayner bilan işlagan; barça 70 ta asar Özbekistonda yaratilgan, yettinçi-sakkizinçi avlod ustolari esa yangi yönalişlarda işlaşni boşlagan va buni şogirdlariga örgatmoqda. Suratxöjayev hunarmandçilikni «yumşoq kuç» deb atadi: globallaşuv davrida san’at va meros tabiiy ravişda diplomatiyaning bir qismiga aylanadi. U, şuningdek, sönggi yetti yil içida yoşlarning hunarlarga qiziqişi sezilarli oşganini, Özbekiston aholisining 60 foizi 30 yoşgaça bölgani esa buning uçun katta imkoniyat berişini qayd etdi. Jamğarma ma’lumotlariga köra, bundan oldin uning 17 davlatdagi loyihalari — Parijdagi Luvr va Arab olami institutidan tortib Uffitsi galereyasi, Britaniya muzeyi va Pekindagi Saroy muzeyigaça — 5 milliondan ortiq taşrif buyuruvçini jalb qilgan.





