Asosiy ma’lumotlar

  • Kot-d’Ivuar, Seyşel, Gabon, Zimbabve, Gvineya-Bisau, Ruanda va Mali rahbarlari Antaliyadagi COP31da iqlim moliyaviy majburiyatlarini bajarişga çaqirib sözzga çiqdi
  • Zimbabve yiliga kamida 300 mlrd dollar mobilizatsiya qiliş maqsadini eslatdi; Ruanda öz rejasini amalga oşiriş 12 mlrd dollarga baholadi
  • Milliy rejalar: Kot-d’Ivuar — 2035-yilgaça emissiya 33% ga kamaytiriş, Zimbabve — aholi jon başiga 40% ga kamaytiriş, Ruanda — 53% ga kamaytiriş

Umumiy murojaat: va’dalar resurslarga aylanişi kerak

Antaliyada keçayotgan BMT iqlim konferensiyasi COP31da Afrika davlatlari vakillari payşanba kuni rivojlangan davlatlarni iqlim moliyalaştiriş böyça majburiyatlarni bajarişga, mablağlardan foydalanişning adolatliroq yöllarini ta’minlaşga va global va’dalarni aniq harakatlarga aylantirişga çaqirdi. Ularning umumiy tezisi: zaif davlatlar deyarli hissa qoşmagan iqlim özgarişining oqibatlari uçun ortib borayotgan xarajatlarni yölğiz kötarolmaydi.

Kot-d’Ivuar, Seyşel va Gabon vitse-prezidentlari nima dedi

Kot-d’Ivuar vitse-prezidenti Tiemoko Meyliet Kone xalqaro majburiyatlar faqat aniq harakatlar va investitsiyalarga aylantirilgandagina samara berişini aytdi. Uning sözzlariga köra, fasllarning beqarorligi qişloq xöjaligi va oilalar daromadiga tahdid soladi: «Fasllar noaniq bölganda, hosil xavf ostida qoladi, daromadlar yöqoladi va butun oilalarning kelajagi tahdid ostiga tuşadi». U mamlakatning milliy iqlim rejasini taqdim etdi; reja çoralar kö’rilmaslik holatiga nisbatan 2035-yilgaça emissiyani 33% ga kamaytirişni maqsad qilgan. Seyşel vitse-prezidenti Alix Sebastien Pille iqlim ofatlari orol davlatlar uçun mutanosibsiz yük ekanini ta’kidlab, yaqinda millionlab dollar zarar yetkazgan tropik böronga işora qilib, majburiyatlarni resurslarga aylantirişga çaqirdi. Gabon vitse-prezidenti Oug Alexandre Barro Çambrier Parij kelişuvi qabul qilinganidan 11 yil ötib ham global iqlim sa’y-harakatlari yetarli emasligini qayd etib, Kongo havzasi hissasining adolatli e’tirof etilişini va imtiyozli moliyalaştirişga kiriş soddalaştirilişini talab qildi, şuningdek, Kongo Respublikasi bilan birga BMT qöllab-quvvatlaydigan ö’rmonlarni tiklaş ö’n yilligini başlaganini ma’lum qildi.

Zimbabve, Gvineya-Bisau, Ruanda va Mali: aniq raqamlar va talablar

Zimbabve vitse-prezidenti Constantino Çiwenga yiliga kamida 300 mlrd dollar mobilizatsiya qiliş majburiyati rivojlangan davlatlar rahbarligida şaffof moliyaviy oqimlarga aylanişi kerakligini, iqlim moliyalaştiriş esa «yangi va qoşimça, oldindan başorat qilinadigan hamda yetarli» bölişi lozimligini aytdi. U mamlakatning uçinçi milliy rejasining maqsadi — 2035-yilgaça aholi jon başiga emissiyani 40% ga kamaytiriş — deb atadi va Afrika davlatlari öz taraqqiyot hamda energetika yöllarini özlari belgilaşi, faqat xomaşyo yetkazib beriş bilan çeklanmasligi kerakligini ta’kidladi. Gvineya-Bisau baş vaziri Ilidio Vieira Te global emissiyaga juda kiçik hissa qoşgan holda eng zaif davlatlar qatoriga kirişini va iqlim inqirozi taraqqiyot hamda milliy suverenitetga tahdid solayotganini bayon etdi. Ruanda baş vaziri Justin Nsengiyumva 2035-yilgaça emissiyani 53% ga kamaytirişni maqsad qilgan uçinçi milliy rejaning amalga oşirilişi 12 mlrd dollar investitsiya talab qilişini ma’lum qilib, investorlarni rivojlanayotgan mamlakatlar loyihalarini «joylaşuviga emas, ularning qimmatiga qarab» baholaşga çaqirdi. U, şuningdek, Monreal protokolining Kigali tuzatişini barça davlatlar tomonidan ratifikatsiya qilinişi tarafdori böldi; uning sözzlariga köra, tuzatiş töliq amalga oşirilsa, 2100-yilgaça isişni 0,5 daraja Selsiygaça oldini oliş mumkin bölar edi, hamda Ruanda 2027-yilda 77-guruh va Xitoyga raislik qilişini eslatdi. Mali baş vaziri Abdoulaye Maiga tarixan yirik emissiya qilgan davlatlarni inqiroz uçun javobgarlikni tan olişga va zaif davlatlarni qöllab-quvvatlaşga çaqirib, degradatsiyaga uçragan tuproq va daryolarni tiklaş hamda quyoş energetikasini kengaytirişga urğu berdi.

Bu nutqlar ortida nima bor

Nutqlar COP31da Afrika kun tartibi ikki yöna-liş atrofida qurilayotganini körsatadi: moliyaviy yordamni bajariş va oşiriş talabi — yillik 300 mlrd dollarlik maqsaddan imtiyozli moliyalaştiriş va yöqotiş hamda zarar uçun jamğarmagaça — hamda Afrika davlatlarining taraqqiyot va sanoat huquqini himoya qiliş, jumladan, tanqidiy minerallarni Zimbabvening özida qayta işlaş. Şu bilan birga, davlatlar bu maydonni 2035-yilgaça maqsadlarga ega öz iqlim rejalarini taqdim etiş, özlari qoşişga tayyor hissani körsatiş uçun ham işlatdi. Rivojlangan davlatlar bu talablarga qanday munosabat bildirgani va konferensiya qanday qarorlar qabul qilgani haqida keltirilgan nutqlarda ma’lumot berilmagan.