Asosiy ma’lumotlar
- Trump «butun Yevropaga ta’sir qilişi mumkin» bölgan kelişuvni e’lon qildi, Kuşner esa «barqaror xavfsizlik muhiti» tamoyillarini bayon qildi
- Tramp «butun Yevropaga ta'sir qilişi mumkin» bölgan bitimni e'lon qildi, Kuşner esa «barqaror xavfsizlik muhiti» tamoyillarini bayon etdi
- Kaja Kallas va Johann Wadephul xavfsizlik arxitekturasini aynan Rossiya buzayotganini bildirdi
- Ekspertlar yangi arxitektura mavzusida Moskvaning muzokaralarni kengaytiriş va NATO biriligini zaiflaştirişga urinişini kö‘rmoqda
- Ekspertlar yangi arxitektura mavzusida Moskvaning muzokaralarni kengaytiriş va NATO birligini zaiflaştirişga urinişini köradi
Ikki söz, Yevropani bezovta qilgan
«Xavfsizlik arxitekturasi» muhokamasi Rossiyaning Ukrainaga qarşi uruşini töxtatiş böyiça muzokaralarning markaziga çiqdi, AQŞ prezidenti Donald Trump «butun Yevropaga ta’sir qilişi mumkin» bölgan «juda katta, gö‘zal kelişuv»ni e’lon qilganidan keyin. Undan söz maxsus elçisi Jared Kuşner qit’ada «barqarorroq va başorat qilinadigan xavfsizlik muhiti» yaratiş tamoyillarini bayon qilgan keng qamrovli post e’lon qildi. Bu haqda Euronews yozadi.
Qarşilik uyğotgan iboralar
Kuşner Moskva suveren, xalqaro miqyosda e’tirof etilgan davlatga töliq miqyosdagi bosqin boşlaganligi haqiqatini çetlab ötdi va buning örniga javobgarlikni Yevropa bilan Rossiya örtasidagi «ön yilliklar davomidagi işonçsizlik» va «raqobatdoş xavfsizlik manfaatlari»ga yukladi, tomonlar 30 yildan ortiq vaqt davomida «barqaror xavfsizlik tizimini yaratolmaganligini» ta’kidladi. Yevropaliklar tez javob berdi: Euronews qayd etganidek, ular mavjud arxitekturani «buzgan» Yevropa emas, balki Rossiya ekanligini körsatdi. Yevropa Ittifoqining oliy vakili Kaja Kallas Parijdagi G7 uçraşuvida şunday dedi: «Bu xavfsizlik arxitekturasini buzayotgan yagona tomon — Rossiya. Şuning uçun biz bu muzokaralarda Rossiya tomonidan aniq imtiyozlarga erişişimiz kerak, aks holda bunday hujumlar tobora kö‘payib borişini köramiz». Germaniya taşqi işlar vaziri Johann Wadephul esa Yevropaga Rossiya «bizga işontirişni xohlaganidek» yangi arxitektura emas, balki mavjudini oddiygina tiklaş kerakligini qöşdi.
Qaysi hujjatlar buzilgan
Euronews naşrida keltirilgan bahoga kö‘ra, Rossiyaning Ukrainaga qarşi uruşi, xususan, YXHA asosi bölgan 1975-yilgi Xelsinki kelişuvlari va 1990-yilgi Parij xartiyasini, Rossiya Ukrainaga özini-özi himoya qilişdan taşqari kuç işlatişini taqiqlagan 1994-yilgi Budapeşt memorandumni hamda «barça davlatlar»ning hududiy yaxlitligini kafolatlaydigan 1997-yilgi NATO–Rossiya Asosiy hujjatini buzdi. Rossiya, şuningdek, xalqaro huquqni oçiq ravişda e’tiborsiz qoldirgan holda tajovuz jinoyati jumladan, harbiy jinoyatlarda ayblanmoqda.
Oktabr voqealari va Yevropa pozitsiyasi
Yevropa siyosatçilarining jamoaviy qarşi javobi oktabrning xavotirli voqealaridansöng keldi: Euronews ma’lumotiga kö‘ra, Trump Vladimir Putin bilan dizel yoqilği yetkazib beriş böyiça bitim tuzdi, Moskvaga qarşi uzoq yillik sanksiyalarni yumşatdi va Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiyni qattiq tanqid qildi. Bu qadamlarning tez ketma-ketligi Yevropada Trump va Putinning yopiq eşiklar ortida Ukrainaning taslim bölişi haqida kelişib olişi mumkinligi haqidagi xavotirlarni qayta uyğotdi. Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula von der Leyen Ruminiyada sözlagan nutqida «Yevropa xavfsizlik arxitekturasi böyiça mazmunli muhokamalar faqat Ukrainada sulhga erişilgandan keyingina mumkin böladi» deb ogohlantirdi va bu faqat Yevropa ham stol atrofida iştirok etgan holda sodir bölişi kerakligini ta’kidladi. Polşa taşqi işlar vaziri Radoslav Sikorski esa şunday dedi: «Ukraina va Yevropaning kelajagi töğrisida bizning boşimiz ustidan tuzilgan kelişuv oddiygina aqlsizlik bölmasdi. U amalda imkonsiz bölardi».
Moskvaga yangi arxitektura mavzusi nima uçun kerak
Tinçlik jarayonida qatnaşayotgan Yevropa amaldorlari Rossiyaning xavfsizlik arxitekturasi böyiça orttirgan qiziqişini muzokaralarning asosiy masalalari — jangovar harakatlarni töxtatiş va Ukraina uçun xavfsizlik kafolatlaridan e'tiborni çalğitişga uriniş deb biladi. Moskva hatto vaqtinçalik va çeklangan sulhni ham rad etmoqda, uruşdan keyin Ukrainada ğarb qöşinlari joylaştirilişiga qarşi çiqmoqda va aviazarbalarni kuçaytirmoqda. Şu bilan birga, Putin muntazam ravişda «konfliktning asosiy sabablari» — NATO kengayişi uçun evfemizm haqida gapiradi, Sergey Lavrov esa Yevroosiyo qit'asida «yangi xavfsizlik arxitekturasi» zarurligini ta'kidlaydi. Carnegie Europe vakili Judi Dempseyning sözlariga köra, bu gaplar Kremlga foyda keltiradi: «Bu Kreml va prezident Trampning NATOni çetlab ötib, Yevropa xavfsizlik arxitekturasini qayta kesişga urinişi… Tramp Putinning xohişini bajaradi». RUSI vakili Natiya Seskuriya qöşimça qiladi: muzokaralarni kengaytirib, Moskva Ukrainaning kelajagini yirikroq bitimdagi ikkinçi darajali masalaga aylantirişga va kelişmovçiliklardan foydalanib Ğarb birligini zaiflaştirişga intiladi. Xavotir çöqqiga çiqqan, Abu-Dabida yangi muzokaralar raundidan oldin AQŞ va Yevropa «kuçli NATO Yevroatlantika makonidagi jamoaviy mudofaaning markaziy elementi bölib qoladi» degan qöşma bayonot e'lon qildi.
