Asosiy ma’lumotlar

  • Demokratiya ğoyasini qöllab-quvvatlaş birinçi marta 90 foizdan pastga tuşdi — 89,3 foizga, asosan şarqiy yerlar hisobiga
  • Öta öng qaraşli kişilar uluşi 2024-yildagi 4,5 foizdan 6,9 foizga kötarildi
  • Musulmonlarga qarşi qaraşlarni söralganlarning 34,1 foizi, şarqiy yerlarda esa 41,6 foizi ulaşadi

Tadqiqot nimani körsatdi

Germaniyada demokratiyaga işonç ölçovlar tarixidagi eng past darajaga yetdi, öta öng va musulmonlarga qarşi kayfiyatlar esa ikkinçi yil ketma-ket ösib bormoqda. Bunday xulosalar çorşanba kuni Berlinda taqdim etilgan «2026-yilgi Leypsig avtoritarizm tadqiqoti»da bayon etilgan. Loyiha 2002-yildan buyon Oliver Decker va Ailine Heller boşçiligida, Leypsig universitetining Else Frenkel-Brunswik nomidagi Demokratiya tadqiqotlari instituti bazasida olib boriladi; sörovda 900 dan ortiq respondent qatnaşgan bölib, ular tadqiqotçilar aytişiça, mamlakat aholisidan vakillik namunasini taşkil etadi.

Demokratiyani qöllab-quvvatlaş va avtoritarizmga talab

Sörovlar seriyasi boşlanganidan buyon birinçi marta demokratiya ğoyasini ma’qullaş 90 foizdan pastga tuşdi — 89,3 foizga. Mualliflar buni avvalo Şarqiy Germaniyada işonç pasayişi bilan boğlaydi, u yerda qöllab-quvvatlaş 2024-yildagi 94,6 foizdan 85,7 foizga tuşgan. Kundalik hayotda demokratiyadan qoniqiş yanada past: mamlakat böylab 33,3 foiz, şarqda 22,8 foiz va ğarbda 36 foiz — ölçovlar tarixidagi eng past körsatkiçlar. Respondentlarning deyarli törtdan bir qismi (mamlakat böylab 22,3 foiz va şarqda 30,9 foiz) «milliy jamoani butunlay ifodalovçi bitta kuçli partiya» ğoyasini oçiq qöllab-quvvatlagan. «Demokratiyamiz katta bosim ostida. U aholi orasida e’tirof etilişini yöqotdi. Uning örnini avtoritar havas qanday kuç egallayotgani xavotirli», — degan xulosaga kelgan tadqiqot muallifi, ijtimoiy psixolog Oliver Decker.

Öta öng va musulmonlarga qarşi kayfiyatlar ösişi

Barqaror öta öng qaraşga ega kişilar uluşi 2024-yildagi 4,5 foizdan 6,9 foizga kötarildi — bu 2014-yildagi eng yuqori körsatkiç; şarqiy yerlarda bu körsatkiç 8,5 foizga yetadi. 2002-yildan beri kuzatilgan uzoq davom etgan pasayiş teskari yönalişga burildi: tadqiqotçilar «öta öng qaraşlar yana ijtimoiy jihatdan qabul qilinadigan bölib bormoqda» deb ogohlantirdi va bunday ösiş ikki ketma-ket ölçovda oxirgi marta 2008-yilgi bank inqirozidan keyin kuzatilganini qayd etdi. Musulmonlarga qarşi qaraşlarni söralganlarning 34,1 foizi ulaşadi (2024-yilda 33,2 foiz, 2022-yilda 26,5 foiz); şarqiy yerlarda — 41,6 foiz, ğarbda — 32,2 foiz. Körsatkiç «Musulmonlarning Germaniyaga immigratsiyasini taqiqlaş kerak» va «Bu yerda köp musulmonlar bölgani uçun ba’zan öz mamlakatimda begona his qilaman» kabi umumlaştiruvçi, adolatsiz bayonotlarga rozilik bildiriş asosida hisoblangan. Ksenofobik bayonotlarni respondentlarning 19,9 foizi qöllab-quvvatlaydi — şarqda 27,7 foiz va ğarbda 18 foiz. Şovinistik milliy ğurur 19,9 foizga yetdi — bu tadqiqotlar seriyasi tarixidagi rekord.

AdG bilan aloqa va antisemitizm ösişi

Öta öng qaraşlarga ega kişilar orasida «Germaniya uçun Alternativa» tarafdorlari köpçilikni taşkil etadi: bu guruhning 58,5 foizi partiya uçun ovoz berganini ma’lum qildi. Tadqiqot mualliflarining baholaşiça, «AdG özining qattiq ritorikasi bilan öta öng ideologiyaning siyosiy maqsadlarini amalga oşirişga va’da beradi» va bunday qaraşlarning tarafdorlariga siyosiy boşpana taklif etadi, ayni paytda özini keng qatlamlarni öziga jalb qila oladigan kuç sifatida körsatadi. Antisemit qaraşlar 2022-yildan buyon ikki barobardan ortiq ösganini tadqiqot muallifi Johannes Kiss qayd etib, barça darajadagi siyosatçilarni unga qarşi çora izlaşga çaqirdi. Respondentlarning 16 foizi uçun antisemit qaraşlarning hal qiluvçi omili Isroil hukumatining siyosati bölib, bu ham uzoq muddatli kuzatuv davridagi rekord; 2020-yilda bu körsatkiç şarqda sezilarli darajada yuqori bölgan bölsa (ğarbdagi 8,4 foizga qarşi 12 foiz), endi qiymatlar tenglaşgan, ğarbda esa Isroil bilan boğliq antisemitizm hatto biroz kuçliroq.

Hozirgi kundan begonalaşuv va alohida siljişlar

Söralganlarning deyarli 15 foizi «biror narsa yangi paydo bölişi uçun hammasi qulaşi kerak» degan fikrga oçiq rozilik bildirdi, deyarli har uçinçisi esa «joriy vaziyatni özgartiriş uçun biror narsa radikal kerak» deb hisoblaydi (yana 29,1 foiz qisman rozilik bildiradi). Tadqiqotçilar bunday «falokatga intiliş» bilan yanada kuçli antisemit qaraşlar va ma’lum partiyalarga ustuvorlik beriş örtasidagi boğliqlikni qayd etdi. Şu bilan birga, kutilmagan siljiş ham qayd etildi: antifeminist bayonotlarga rozilik bildirganlar uluşi şarqda ikki yil içida 34,6 foizdan 17,8 foizga tuşdi, ğarbda esa faqat 19,6 foizdan 18,4 foizga kamaydi — ilgari şarq va ğarb örtasidagi farq sezilarli edi. Mualliflar tadqiqotni ehtiyotkor optimizm bilan yakunlaydi: «xavotirli» natijalarga qaramay, uzoq muddatli ma’lumotlar öta öng kayfiyatlar ösişi ilgari ham pasayiş bilan almaşganini körsatadi va jamiyatdagi inqirozlar ta’siridan taşqari, siyosiy harakatlar hamda ularning jamiyat tomonidan qabul qilinişi hal qiluvçi rol öynaydi.