Asosiy ma’lumotlar
- 2003-yildan gruming alohida jinoyat bölib, maksimal jazo 10 yil; 2024/25-yilda bunday 7197 huquqbuzarlik qayd etilgan
- Iyun oyidan boşlab gruming bolalarga qarşi jinsiy jinoyatlar böyiça jazo belgilaşda alohida oğirlaştiruvçi holatga aylandi
- Baronessa Luiza Keysi 13–15 yoşli ösmirlar bilan jinsiy aloqada bölgan kattalarga avtomatik ravişda zöravonlik aybi qöyilişini talab qilmoqda va vazirlardan vaʼda olganini aytadi
Qonunlar haqidagi yangi bahs uçun sabab
Komik Rassell Brendga zöravonlik va jinsiy zöravonlik işi böyiça ayblov hukmi çiqarilişi, şuningdek Devid Uollimsning jinsiy xatti-harakatlar böyiça alohida ayblovlari — u jinsiy yirtqiç ekanini rad etmoqda va jinoiy tergov iştirokçisi ham emas — Buyuk Britaniyada jinsiy zöravonlikka qarşi kuraşiş uçun jinoiy tarkiblar töplami yetarlimi degan savolni yana kötardi. Bu bahs 2017-yilda «Me Too» harakatining xalqaro miqyosda yuksalişidan buyon qayta-qayta jonlanadi.
Amaldagi qonunçilik qanday taşkil etilgan
Jinoyat sudlarida gruming odatda jinoyatçi bolaga işonç munosabatlarini örnatib, jinsiy harakatlar uçun zamin tayyorlagan holat sifatida tuşuniladi; bunday munosabatlar odatda manipulyatsiyani — hissiy, köpinça nozik va tez-tez majburlaydigan — öz içiga oladi. 2003-yildan buyon kattaning «jinsiy grumingdan söng» bola bilan uçraşişi maksimal 10 yil jazoga ega jinoyat hisoblanadi: agar katta kamida bir marta 16 yoşgaça bölgan şaxs bilan uçraşgan yoki yozişgan bölsa, söng uning bilan ataylab uçraşgan yoki uçraşuvga yöl olgan bölsa va maqsadi jinsiy jinoyat qiliş bölsa, tarkib bajarilgan hisoblanadi. Qöşni tarkiblar bolaga qarşi jinsiy jinoyat uyuştiriş, bola bilan jinsiy muloqot qiliş, bolani jinsiy harakatni kuzatişga majbur qiliş yoki 13 yoşgaça bölgan şaxsni unda qatnaşişga undaşni qamrab oladi. 18 yoşgaça bölgan şaxslarga nisbatan işonç mavqeidan suiisteʼmol qiliş — masalan, ğamxörlik şaroitida — alohida ajratilgan.
Statistika muntazam qöllanilişini körsatadi
Gruming tarkibi sarlavhalarda kamdan-kam uçrasa-da, bolalarga qarşi jinsiy zöravonlik böyiça ekspertiza markazi — hukumat tomonidan moliyalaştiriladigan mustaqil taşkilot — tahlili maʼlumotlariga köra, politsiya va prokuratura unga muntazam murojaat qiladi. 2024/25-moliyaviy yilda Angliya va Uelsda bunday 7197 huquqbuzarlik qayd etildi; işlarning deyarli uçdan bir qismi ayblov bilan yakunlandi, 2024-yilda esa 2000 dan ozroq sudlanuvçi hukm çiqarildi. Şubhali şaxslarni taʼqib qiliş surʼati yetti yil içida ikki barodan ortiq oşdi. Iyun oyidan boşqa gruming jazo belgilaş huquqining elementiga ham aylandi: bolaga qarşi jinsiy jinoyat uçun muddat belgilayotgan sudy aloqa qanday yuzaga kelganini hisobga olişi va gruming belgilari mavjud bölsa, buni oğirlaştiruvçi holat sifatida qöllaşi şart.
Tanqidçilar böşliqlarni köradi
Inson huquqlari himoyaçilarining bir qismi qonun gruming tuşunçasining özini aniq belgilaşi kerak deb hisoblaydi. Diniy taşkilotlarda himoya ustida işlaydigan ThirtyOne:Eight xayriya maslahat xizmati ötgan yili gruming niyati — jinsiy zöravonlik sodir bölganmi yoki yöqmi — mustaqil jinoyat bölişi kerak, degan xulosaga keldi. «Gruming guruhlari» tomonidan suiisteʼmolliklar böyiça milliy audit ötkazgan baronessa Luiza Keysi boşqa nuqsonni körsatdi: qonunda özaro munosabatda bölgan 16 yoşgaça bölgan ösmirlar uçun istisno mavjud, 13–15 yoşlilarni kriminalizatsiya qilmaslik uçun. Uning hisobotiga köra, şu sababli jinoyatçilarni zöravonlik emas, balki «bolaga nisbatan jinsiy faollik» degan yengilroq tarkib böyiça ayblaş holatlari uçragan, bola «rozilik» bergan degan taxmin asosida. Radio 4 efirida u 13–15 yoşlilar bilan jinsiy aloqada bölgan kattalarga Fransiyadagidek avtomatik ravişda zöravonlik aybi qöyilmasligini «lol qoldiruvçi» deb atadi va vazirlardan bu böşliqni yopiş haqida vaʼda olganini maʼlum qildi. Uning sözlariga köra, audit tavsiyalari «jarayondagi iş» bölib qolmoqda. Adliya vazirligi izoh söradi.
Rozilik yoşi haqidagi muhokama
«Bosqiçma-bosqiç» rozilik yoşi ham muhokama qilinmoqda — bu ğoya 2023-yilda Rassell Brendga qarşi ommaviy ayblovlardan keyin muhokama mavzusiga aylandi. Jabrlanuvçi deb eʼlon qilinganlardan biri 18 yoşdan katta odamlarning 16–17 yoşlilar bilan jinsiy aloqada bölişini taqiqlaşni, şu yoş guruhi içidagi munosabatlarga esa ruxsat berişni taklif qilgan. Qarşi dalil şundan iboratki, rozilik yoşiga yetgaç, qonun odamning rozilik berişga yetukligini allaqaçon tan oladi, rozilik bölmasa esa xatti-harakat zöravonlik sifatida malakalanadi.
Rasm manbasi, Getty Images 
