MEA raisi Fatih Birol COP31 oldida elektrifikatsiyani tezlaştirişga çaqirdi

COP31 oldida elektrifikatsiyani tezlaştiriş çaqiriği

Turkiyaning Antaliya şahrida bölib ötayotgan COP31 iqlim sammiti oldidan Xalqaro Energetika Agentligi ijroçi direktori Fatih Birol Euronews’ga eksklyuziv intervyusida hukumatlarni elektrifikatsiyani tezlaştirişga çaqirdi: yakuniy energiya iste’molida elektr uluşi 2035-yilga borib 35%ga yetişi kerak. Uning sözlariga köra, «Yevropaning energetika kelajagi — bu elektrifikatsiya», va suverenlik hamda raqobatbardoşlik uçun blok import qilinadigan yoqilği örniga energiyani öz içida — quyoş, şamol, atom va gidroelektrostansiyalarda — köproq işlab çiqarişi lozim. Sammitda yetakçilar, kutilganidek, 2035-yilga kelib elektrifikatsiya böyiça 35% maqsadini kelişib olişadi.

Neft mahsulotlari tanqisi va Hormuz böğozi

Birol Hormuz böğozining uzoq muddat yopilişi jahon iqtisodiyoti va Yevropa uçun jiddiy oqibatlarga olib kelişidan ogohlantirdi: «Agar Hormuz böğozi juda uzoq vaqt yopilsa, bu jahon iqtisodiyoti va Yevropa iqtisodiyoti uçun jiddiy oqibatlarga olib keladi». Euronews havola qilgan Yevropa Komissiyasining bahosiga köra, böğoz bilan boğliq uzilişlar AQŞ–Isroilning Eronga qarşi uruşi boşlanganidan buyon Yevropa Ittifoqining energiya importi xarajatlariga 127 milliard yevro qöşdi, blokda sanoat işlab çiqarişi esa baribir pasayib bormoqda. Yevropa Yaqin Şarfdan keladigan neft mahsulotlari yetkazib berişidan mahrum böldi, Ukrainaning Rossiya neftni qayta işlaş zavodlariga zarbalari esa qişki talab ösayotgan bir paytda dunyo bozorida dizel yoqilğisi va aviakerosin taklifini yanada toraytirdi.

Rossiya dizeli muammoni hal qilmaydi

AQŞning Rossiya dizel eksportiga qöyilgan çeklovlarni yumşatiş böyiça ehtimoliy qaroriga izoh berar ekan, Birol şubha bildirdi: «Rossiyadan kelişi mumkin bölgan dizel miqdori bu muammoning yeçimi bölmaydi». U qöşimça qilib, Rossiya yetkazib berişlari «ma’lum darajada yengillik» berişi, ammo tuzilmaviy tanqisni, jumladan YI neftni qayta işlaş quvvatlari qisqarişi hisobiga ham, bartaraf etmasligi mumkinligini aytib ötdi. «Biz Yaqin Şarfdan Yevropaga keladigan neft mahsulotlari yetkazib berişini yöqotdik. Ular qaytmaydi», — dedi u va joriy vaziyat saqlanadigan bölsa «yoqilği yetarlimi yoki yöqmi» degan savol tuğilişi mumkinligini qöşdi.

YI maqsadlari va içki kelişmovçiliklar

Birol Yevropaning atom energetikasidan voz keçişini tanqid qilib, bu kursni «strategik xato» deb atagan Yevropa Komissiyasi raisi Ursula von der Leyenning bahosiga qöşildi: uning sözlariga köra, atom energiyasi 1990-yillarda YI elektr energiyasining uçdan bir qismini berar edi, bugun esa bu körsatkiç taxminan 15%. Özi Yevropa Komissiyasi ilgari YI elektrifikatsiya darajasini 2040-yilga kelib 46%ga kötariş taklifini bildirgan edi — bu ötgan ön yillikda qotib qolgan 23% körsatkiçiga nisbatan taxminan ikki barobar; hozirça bu raqam indikativ xarakterga ega, ammo 2030-yildan keyingi energetika ramziy hujjati böyiça muzokaralar uni yuridik majburiy holatga keltirişi mumkin. Şu bilan birga, Euronews xabar berişiça, YI mamlakatlari elektrifikatsiya böyiça global maqsadni umuman qöllab-quvvatlaydi, ammo 12-oktabrdagi COP31 yakuniy xulosalarida öz pozitsiyasini yumşatgan: sentyabrdagi loyihada raislikning elektrifikatsiyani 2035-yilga kelib 35%ga kötariş taklifi olqişlangan edi, yakuniy matn esa faqat «YI bu taşabbus muhokamasini qiziqiş bilan kutmoqda» deb qayd etadi. Komissiyaning yuqori darajadagi amaldorining sözlariga köra, şubhaçilardan biri Çexiya bölib, bu 46%lik maqsadga ham qarşilik körsatilişi ehtimolini anglatadi.

Energetika ötişining narxi

Energetika tizimini özgartiriş qimmatligi haqidagi odatiy dalilga javob berar ekan, Birol bu xarajatlarni import qilinadigan yoqilğiga doimiy qaramlikning iqtisodiy narxi bilan soliştirişga çaqirdi: «Energetika xavfsizligi ham xarajat demakdir». U yetakçilarni Antaliyadagi sammitda elektrifikatsiya böyiça konsensusga erişişga da’vat etdi.