Örta yer dengizi jahon örtaça körsatkiçidan 20 foizga tezroq isib bormoqda — Örta yer dengizi uçun Ittifoq vakili

Turizm obrösiga qaramay, mintaqa xavf ostida

Örta yer dengizi mintaqasi jahon örtaça körsatkiçidan 20 foizga tezroq isib bormoqda, bu dengiz ekotizimlariga tahdid soladi va ekstremal ob-havo hodisalari xavfini oşiradi. Buni Antaliyada bölib ötayotgan COP31 iqlim sammiti doirasida Örta yer dengizi uçun Ittifoq (UfM) boş kotib örinbosari Joan Borrel Anadolu agentligiga bergan intervyudaaytdi. Uning sözlariga köra, mintaqaning maşhur turistik yönaliş sifatidagi obrösi uning zaif tomonlarini yaşiradi: «Odamlar Örta yer dengizi juda yoqimli mintaqa deb öylaşga moyil, u haqiqatan ham şunday, lekin bu xavf ostidagi mintaqa, iqlim özgarişi tufayli xavf ostida».

Mintaqaga aynan nima tahdid solmoqda

Borrel ikkita asosiy xavfni ajratib körsatdi. Birinçisi — dengiz haroratining kötarilişi, bu dengiz biologik xilma-xilligiga tahdid soladi; u Örta yer dengizi mintaqaning ijtimoiy, madaniy va demografik yaşaş uçun muhim ekanini ta'kidladi. Ikkinçisi — tobora oğirlaşib borayotgan ob-havo hodisalari, jumladan, vayron qiluvçi yozgi örmon yonğinlari va kuzgi tösatdan suv toşqinlari. U vakillik qilayotgan taşkilot Örta yer dengizi mamlakatlarining iqlim, suv, energetika va ekologiya sohalaridagi hamkorligini rağbatlantiradi.

«Örta yer dengizi COP»i va tayyorlangan kun tartibi

Borrel COP31ni mintaqaning zaifligi böyiça global xabardorlikni oşiriş imkoniyati deb atadi. Sammit şiori — «Konsensus orqali muloqotdan harakatga». Uning sözlariga köra, UfM va COP raisligini qilayotgan Turkiya sakkiz oy davomida «Antaliya Örta yer dengizi muloqotlari» orqali işladi, mintaqaning yetti davlatida milliy maslahatlar ötkazib, umumiy mintaqaviy iqlim kun tartibini işlab çiqdi. Antaliya BMT iqlim sammitini qabul qilgan birinçi dengiz böyi Örta yer dengizi şahri böldi. Amaliy qism: 17-noyabr kuni Antaliyada mintaqa iqlim masalalari böyiça vazirlar davra suhi rejalaştirilgan, şuningdek, COP31dagi Örta yer dengizi pavilyonida 60 tadan ortiq tadbir va panel muhokamalari ötkazilmoqda.

Şimol — janub bölinişi haqidagi ogohlantiriş

Borrel mamlakatlarni hamkorlikka çaqirdi va uni iqlim özgarişi bilan kuraşişning yagona vositasi deb atadi: «Texnologiya bor, moliyalaştiriş bor, ehtiyojlar bor... Bizga şunçaki hamkorlik qilişni örganiş kerak». U quyoş va şamol energetikasini yirik imkoniyat deb atadi, energetika ötişini sanoat va neolit inqiloblari bilan soliştirdi, ammo bunday elektr energiyasini katta hajmda saqlaşdagi qiyinçiliklar tufayli transçegaraviy elektr aloqalari va qayta tiklanadigan resurslardan birgalikda foydalaniş zarurligini qayd etdi. Alohida u mintaqaning boyroq şimoliy va kambağalroq janubiy mamlakatlari örtasidagi böliniş muzokaralarni tösib qöyişi mumkinligi haqida ogohlantirdi: bunday yondaşuv «bizni qarama-qarşilikka olib keladi», konsensus bölmaydi, tomonlar esa «şimol va janub örtasidagi çeksiz muloqotga» duç keladi. Turli mintaqaviy identifikatsiyalarni boğlovçi davlat sifatida u Turkiyani misol keltirdi va özaro manfaatli yeçimlar asosida konsensus qurişga çaqirdi.