Asosiy ma’lumotlar
- Britaniya janubidagi yetti yodgorlikdan topilgan 817 asbob orasida uzunligi 22 sm dan 30 sm gaça va oğirligi 3 kg gaça bölgan yettita qirğiç ajratildi; oddiy qirğiçlar 8–15 sm bölgan
- Ulkan qirğiçlarning nusxalari kamroq qulay çiqdi: arqon kesişga 22 foizga köproq vaqt ketdi, yasaş esa taxminan 45 daqiqa oldi, oddiy asbobga 20–30 daqiqa ketadi
- Mualliflar ramziy funksiya — mahorat va maqomni namoyiş qilişni taxmin qilmoqda, amaliy qöllanilişini ham istisno qilmaydi
Ulkan qirğiçlar — mahorat belgisi sifatida
300 ming yildan ortiq avval hozirgi Britaniyaning janubida yaşagan odamlar ğaroyib darajada yirik kremniy qirğiçlar yasagan; ular, ehtimol, iş uçun köproq emas, balki mahorat va guruhdaki örinini körsatiş uçun xizmat qilgan. Bunday xulosaga London universitet kolleji tadqiqotçilari kelgan; natijalar Journal of Arçaeological Science: Reports jurnalida eʼlon qilingan, bu haqda Gazeta.Ru va Life.ru xabar berdi.
Nima topildi va ulkanlar oddiy qirğiçlardan qanday farq qilgan
Olimlar Britaniyaning janubidagi yetti arxeologik yodgorlikdan topilgan 817 toş asbobni örgandi. Ularning orasida uzunligi kamida 22 sm bölgan yettita qirğiç aniqlandi; ayrimlari 30 sm ga yetgan va oğirligi 3 kg gaça bölgan, öşa davrning oddiy qirğiçlari esa 8–15 sm ölçamda bölgan. Bunday yirik namunalar fikronlarga — yumaloq poyali va çözilgan uçli kremniy qirğiçlarga mansub deb hisoblanadi. Uç ölçamli modellar asosida arxeologlar aniqladilarki,ulkan qirğiçlarning simmetriyasi va ötkir çetlari bir xil yodgorliklardan topilgan kiçik asboblarnikidan ança tekis bölgan; bu esa ularni yasagan odamlarning yuqori mahoratini körsatadi.
Tajriba: qulaylik yomonroq çiqdi
Bunday asboblarning amaliy yaroqliligini tekşiriş uçun tadqiqotçilar ularning nusxalarini yasaşdi. Life.ru yozgan tajribada 20 talaba iştirok etib, ikki xil ölçamdagi qirğiç nusxalari bilan arqon kesdi. Yirik asboblar bilan iş örtaça 22 foizga köproq vaqt oldi, oğir toşlarni boşqariş qiyin bölgan va qatnaşçilarga köpinça qirğiçni ikki qöl bilan uşlab turişga töğri kelgan. Yirik nusxani yasaş taxminan 45 daqiqa vaqt oldi — bu oddiy asbob yasaşga qaraganda deyarli ikki barobar köp, çunki oddiy asbobga 20 dan 30 daqiqagaça vaqt ketadi. Demak, qöşimça mehnat sezilarli amaliy afzallik bermagan.
Mualliflarning gipotezasi va ehtiyot çorasi
Tadqiqot rahbari Malayka Stendli Barrou ğaroyib ölçamlar va sinçkovlik bilan işlangan yuza ustaning işiga eʼtiborni jalb qilgan, uni qabiladoşlar orasida ajratib körsatgan, hukmronlikni namoyiş qiliş vositasi bölgan yoki ijtimoiy aloqalarni mustahkamlagan — jumladan, asboblarni birgalikda yasaş orqali — deb taxmin qildi. Olimlar amaliy qöllanilişini, masalan, ovda yaralangan hayvonga yakuniy zarba beriş imkoniyatini ham istisno qilmaydi, biroq ulkan qirğiçlarning asosiy qadriyati aynan ramziy maʼno bölgan bölişi mumkin.

