Yevropa COP31 da qazilma yoqilğidan voz keçiş haqida gapiradi, ammo bir vaqtda gaz xaridlarini oşirmoqda

Sammit va reallik yölidan ketmoqda

Yevropa yetakçilari Antaliyada bölib ötayotgan BMTning COP31 iqlim sammitida qatnaşayotgan bir paytda, ularning köplab hukumatlari qöşimça neft va gaz hajmlarini izlaş bilan band. AQŞ va Isroilning Eronga qarşi uruşi keltirgan energetika inqirozi uglevodorodlarni yana Yevropaning iqtisodiy va geosiyosiy hisob-kitoblarining markaziga qaytardi: narxlarning ösişi, tanqislik xavfi va sanoat bosimi oldida Yevropa Ittifoqining bir qator hukumatlari arzon energiyani uzoq muddatli iqlim majburiyatlaridan ustun qöyadi. Buni Euronews sammitdagi ritorika va amaliyot örtasidagi farq haqidagi materialida yozadi.

Vengriya, Xorvatiya va Gretsiya: gazning yangi yönalişlari

Rasmiy jihatdan barça 27 davlat COP31 da Yevropa Ittifoqi pozitsiyasini qöllab-quvvatlagan, ammo amalda yangi şartnomalar tuzilmoqda, import quvvatlari kengaymoqda va içki qazib olişga qiziqiş qaytmoqda. Vengriya energetika vaziri Istvan Kapitani Budapeşt Ruminiyaning Neptun Deep konidan gaz sotib oliş böyiça muzokaralar olib borayotganini va Xorvatiya hamda Gretsiyaning SPG terminallariga kattaroq kiriş imkoniga erişişga intilayotganini ma’lum qildi. MOL raisi Dyordj Baça Rossiya yetkazib berişlaridan voz keçiş juda qimmatga tuşişi mumkinligi haqida ogohlantirdi: uning sözlariga köra, «rossiyalik bölmagan» energiya uçun ustama endi 10–20 foizlik kiçik qöşimça bölmay qoldi va Vengriya hamda Slovakiya iqtisodiyotiga jiddiy zarba berişi mumkin. Xorvatiya öz navbatida Krk orolidagi SPG terminalini va Adriatika quvurini qöşnilari uçun Rossiya yetkazib berişlariga muqobil sifatida ilgari surmoqda, garçi Budapeşt va Bratislava uni qimmatroq deb hisoblasa-da. Gretsiya uçun gaz infratuzilmasi taşqi siyosatning bir qismiga aylandi: vazir Stavros Papastavru öz energetika resurslarini özlaştirişni «milliy ahamiyatga ega masala» deb atadi, mamlakat esa yangi dengiz gaz loyihasini boşladi — 2025-yilda şamol va quyoş uning elektroenergetikasining 40 foizdan ortiğini berayotgan bölsa-da, öşa yili ularning uluşi ösmadi, ösişni gaz berdi.

Ruminiya va Bryussel pozitsiyasi

Ruminiya özini mintaqaviy yetkazib beruvçi sifatida körsatmoqda: 3-noyabrda Abu-Dabida bölgan uçraşuvda Energetika vazirligining davlat kotibi Marius-Viorel Poşa mamlakatni «Markaziy va Şarqiy Yevropaning energetika markazi» sifatida namoyiş etib, Neptun Deep loyihasi, şamol energetikasi, Çernavoda AESi va özaro tarmoqlarga işora qildi. Şu bilan birga, 15-oktabrda YI energetika vazirlari yiğilişida vazir Dumitru Kiselitse dekarbonizatsiya sanoat raqobatbardoşligiga zarba bermasligi kerakligi haqida ogohlantirdi: Eurostat ma’lumotlariga köra, Ruminiya sanoat işlab çiqarişi ötgan yil darajasidan 2,6 foizga past edi — bu YI dagi eng kuçli qisqarişlardan biri. Bryussel esa şu paytda sammitdan kutgan umidlarini pasaytirdi: Yevropa Komissiyasining yuqori darajali amaldori sözlariga köra, YI COP31 ning COP28 da Dubayda qabul qilingan qazilma yoqilğidan çetlaniş majburiyatini davom ettirişini xohlaydi, ammo muvaffaqiyat «siyosiy jihatdan qiyin» böladi. Bryussel COP30 ning braziliyalik raisligi yöl xaritasini qöllab-quvvatladi; undan söng 57 davlat, jumladan 14 Yevropa davlati, Santa-Marta şahridagi (Kolumbiya) konferensiyada bunday yöl xaritalarini işlab çiqiş töğrisidagi deklaratsiyani imzoladi. Sammitning özi mezboni — Turkiya — esa COP31 ning rasmiy e’tibori elektrifikatsiyaga qaratilganiga qaramay, qazilma yoqilğidan foydalanişni kengaytirayotgani uçun ekologik guruhlarning tanqidiga uçramoqda.