Ilze Aygner — Germaniya prezidenti lavozimiga asosiy nomzod

Merç prezidentlikka asosiy da’vogarni nomzod sifatida atadi

Bavariyalik siyosatçi Ilze Aygner Germaniya prezidenti lavozimida Frank-Valter Ştaynmayerni almaştiriş uçun asosiy nomzodga aylandi — bu asosan tantanaviy vazifa bölgan davlat boşlığı lavozimi bölib, u millatning ma’naviy avtoriteti hisoblanadi. Deutsçe Welle xabariga köra, şanba-yakşanba kunlari kansler va XDM rahbari Fridrix Merç Aygnerni — XSS qardoş partiyaning tajribali siyosatçisi va Bavariya landtagining amaldagi raisini qöllab-quvvatlaşi ma’lum böldi.

Saylov va kuçlar muvozanati

Federal assambleya — maxsus çaqiriladigan organ — navbatdagi prezidentni saylaş uçun 2027-yil 30-yanvarda yiğiladi. XDM, XSS va ularning koalitsion hamkori SDPG assambleyada köpçilikka ega bölgani uçun Aygnerning saylanişi ehtimoli juda yuqori deb hisoblanadi. Yangi prezident rasman mart örtasida lavozimga kiradi.

Siyosatdaki ğayrioddiy yöl

61 yoşli Aygner köp jihatdan Germaniya siyosati uçun odatiy emas, çunki bu yerda yuridik ta’lim köpinça karyera uçun zarur şart bölib körinadi: uning umuman oliy ma’lumot diplomi yöq. U oilaviy elektrotexnika biznesida işlaş uçun telekommunikatsiya texnigi bölib tayyorgarlik körgan, söngra bir neça yil Eurocopter vertolyot işlab çiqariş kompaniyasida elektr komponentlarini işlab çiqqan. U 1994-yilda XSS röyxatida Bavariya landtagiga kirdi, 1998–2013-yillarda Bundestagda işladi, 2008–2013-yillarda esa Angela Merkel hukumatida qişloq xöjaligi va iste’molçilar huquqlarini himoya qiliş vaziri böldi. Lobbistlar bosimi va oziq-ovqat janjallari bilan keçgan bu davrni u yirik inqirozlarsiz ötkazdi. 2013-yilda u iqtisodiyot vaziri sifatida Bavariyaga qaytdi, oxirgi sakkiz yil esa landtagga rahbarlik qilmoqda.

Zöder bilan raqobat va siyosiy zamin

Aygner va Markus Zöderning siyosiy yöllari uzoq vaqtdan özaro böğlangan: ikkalasi ham 1994-yilda landtagga eng yoş ikki deputat sifatida kirgan edi. 2018-yilda Bavariya boş vaziri bölgan Zöderning yüksalişi Aygnerning yer boşlığı bölişiga tösqinlik qildi, biroq u yuqori nufuz va a’lo maşhurlik reytinglarini saqlab qoldi va Deutsçe Welle bahosiga köra, 59 yoşli boş vazirning tabiiy raqibiga aylanib qoldi. Zöderning özi hali aprel oyida uni mos nomzod deb oçiqça atagan edi, XDM, XSS vakillari, şuningdek SDPG va «yaşillar» ham qöllab-quvvatlaşini bildirgan, biroq Merç uzoq kutib turdi. Oktyabr oyida Münxendaki XSS uçraşuvida kansler Aygnerni ismi bilan kutib oldi — va delegatlar olqişlari tufayli nutqini töxtatişga majbur böldi. Naşr qayd etişiça, Aygnerning körsatilişi ehtimol Zöderga kanslerlik yölini yopadi: XDM odatda kansler nomzodini körsatiş huquqi uçun XSS bilan raqobat qiladi va mamlakat boşida XSSning ikki şaxsini körişga qiy öylaydi, Merç uçun esa bu XDMdan kelajakdagi kanslerga yöl oçardi.

Davlat boşidaki birinçi ayol

Agar saylov bölib ötsa, Aygner nafaqat Germaniyaning birinçi ayol prezidenti, balki heç qaçon turmuşga çiqmagan birinçi davlat boşlığı bölişi mumkin. Ayollar 1999-yildan beri deyarli har bir saylovda körsatilgan — fizik Dagmar Şipanski (ittifoq partiyalari bloki)dan ilohiyotşunos Uta Ranke-Xaynmann (PDS)gaça — biroq ularning barçasi asosan kiçik partiyalarning ramziy nomzodlari bölib, Federal assambleyada köpçilik ovoziga umid qilişmagan. Aynan şu sababli sönggi yillarda nihoyat köpçilik tomonidan ayol nomzod körsatilişi foydasiga bosim ortib bordi, deb qayd etadi Deutsçe Welle. XSS esa şu kungaça Germaniyaga na prezident, na kansler bergan — mintaqaviy partiya umummilliy hokimiyatda faqat XDM bilan ittifoq orqali qatnaşadi.