Hörmüz boğozida kemaçilik faqat qisman tiklanmoqda: tranzit uruşgaça darajadan 65% past

Trafik ösmoqda, lekin me'yordan hali uzoq

Eron va AQŞ uruşi boşlanganidan beri Hörmüz boğozida tijorat kemalariga qilingan hujumlar ekipajlarni halokat va jarohat xavfiga duçor etmoqda, şuning uçun kemaçilik kompaniyalari yuklarni keçiktiriş va xarajatlarning ösişi orasida tanlov qilişga majbur. Ma'lumotlarga köra, Buyuk Britaniya dengiz savdo operatsiyalari markazining (UKMTO) haftalik hisoboti 6-noyabr sanasiga oid: 29-oktabrdan 4-noyabrga qadar boğozdan 325 marta ötilgani qayd etilgan, bir hafta oldin esa bu raqam 277 edi — taxminan 17% ösiş. Şu bilan birga, UKMTO bahosiga köra, trafik hali ham uruşgaça darajadan taxminan 65% past. Buni Deutsçe Welle.

yozib bergan. Energetika yetkazib berişlari notekis tiklanmoqda

Kemalar sonining özi energiya yetkazib beriş holatini tuşuntirib bermaydi, çunki yuk hajmlari va marşrutlar muhim, deydi Eron energetika va makroiqtisod böyiça mutaxassisi Dalğa Xatinoglu. Uning aytişiça, faqat xom neftga qarasak, Yaqin Şarqdan barça marşrutlar böylab — Öman qöltiği va Hörmüz boğozidan Qizil dengizgaça — eksport asosan uruşgaça darajaga qaytgan, hatto sentabr va oktabrning ayrim haftalarida undan ham yuqori bölgan. Neft mahsulotlari bilan vaziyat boşqaça: uruşgaça mintaqa kuniga taxminan 6,2 million barrel eksport qilardi, hozir bu körsatkiç taxminan ikki barobar kamaygan. Qatardan va BAA dan suyultirilgan tabiiy gaz eksporti sentabrda uruşgaça darajadan taxminan 10% past bölgan va biroz yaxşilanişiga qaramay, hali ham jiddiy buzilgan holatda.

Ötiş narxi bir neça barobar ösdi

Eksportning tiklanişi davom etayotgan xavfsizlikning yöqligidan keladigan xarajatlarni bartaraf etmadi: freyt va suğurta xarajatlari juda yuqori qolmoqda, deya ta'kidlaydi Xatinoglu. Yangi OPEC ma'lumotlariga tayanib u raqamlarni keltiradi: Yaqin Şarqdan Şarqiy Osiyoga xom neft taşiydigan yirik tanker uçun örtaça freyt stavkasi taxminan 12 barobar ösib, yil boşidagi barreliga 3,18 dollardan oktabr oxiriga kelib 37,13 dollarga yetgan. Bu, neft mavjud bölsa ham, Osiyo importçilari uçun xarajatlarning öşişini anglatadi.

Eronning çeklanişi — harbiy salohiyat emas, iqtisod

Eron masalalari böyiça mutaxassis Ali Muhammadining fikriça, Eronning geografiyasi va qurollanişi kemalarga hujumlarni davom ettiriş imkonini beradi, lekin Tehron uçun asosiy tösiq — uruşning iqtisodiy yuki: «Hörmüz boğozida Eronning çeklanişi harbiydan köra iqtisodiy, çunki uruşning davom etişi uning iqtisodiyotiga jiddiy ta'sir körsatadi». Eron yana qança vaqt hujumlarni davom ettira olişi noma'lum — qurol-yaroq zaxiralari va ularni töldiriş imkoniyatlari haqida işonçli ma'lumot yöq. Uning fikriça, boğozni töliq yopiş yuqori siyosiy xarajatlar tufayli barqaror bölmaydi: «Eron öz ittifoqçilarining boğozga kirişini çeksiz buzib turolmaydi». Kemaçilikka tahdid Eron qarama-qarşilik narxini öşiriş va muzokaralarda tutqiç izlaş imkonini beradi, lekin imtiyozlarga kafolat bermaydi.

Mutaxassislar: AQŞning harbiy mavjudligi özi muammoni hal qilmaydi

Xarajatlarni kamaytiriş va biznesning boğoz xavfsizligiga işonçini tiklaş AQŞning harbiy mavjudligidan köproq narsani talab qiladi, deb hisoblaydi Muhammadi: «Hörmüz boğozi muammosining yagona yeçimi bor — uruşning tugaşi va uzoq muddatli xavfsizlikni ta'minlaydigan mustahkam kelişuv bilan birga». Xatinoglu ham şunga öxşaş nuqtai nazarni tutadi: «Hörmüz boğozidagi kemalarni AQŞ himoyasiga tayanibgina neft narxlari uruşgaça darajaga qaytişini kutiş mumkin emas». Demak, trafik va xom neft eksporti qisman tiklangan taqdirda ham, asosiy körsatkiçlar — neft mahsulotlari va suyultirilgan gaz yetkazib beriş hamda freyt qiymati — qarama-qarşilik hal etilmagunça uruşgaça darajadan sezilarli darajada past qolmoqda.