BMT iqlim rahbari: iqlim inqirozi «pandemiya miqyosidagi» söğliqni saqlaş inqiroziga aylandi

Söğliqni saqlaş — COP31 ning markaziy mavzusi

Antaliyada (Turkiya) 9–20 noyabr kunlari bölib ötayotgan BMT iqlim sammiti COP31 öz işini başladi. BMTning iqlim özğarişi masalalari böyiça ijroçi kotibi Saymon Stil sözlariga kö'ra, iqlim özğarişining söğliqqa ta'siri muloqotlarning markazida turibdi va söğliqni saqlaş yana sammitning asosiy mavzularidan biriga aylanadi. «Iqlim inqirozi hozir pandemiya miqyosidagi global söğliqni saqlaş inqiroziga aylandi», — dedi Stil va iqlim ofatlari söğliqni saqlaş tizimlari va infratuzilmaga zarba berayotganini qayd etdi.

Raqamlar va söğliq uçun xatarlar

Loyihaga kö'ra Lancet Countdown 2026, qazilma yoqilğini yoqiş va inson keltirgan iqlim özğarişi yiliga taxminan 3,3 million ö'lim böğliq — taşqi havoning ifloslanişi va haddan taşqari issqlik hisobiga. Jahon meteorologiya taşkilotining 9 noyabrda e'lon qilingan yangi hisobotida sönggi 12 yil kuzatişlar tarixidaki eng iliq yillar bölgani, jumladan 2026-yil ham kiradigan oxirgi tö'rt yil esa eng issiq tö'rt yil bölgani qayd etilgan. Haroratning oşişi, qurğöqçilik va kuçli yoğinlar issqlik tufayli kasallaniş va ö'limlarga, ö'rmon yonğinlaridan tutunga, özuqaviy tanqislik va notöğ'ri ovqatlanişga, jarohatlarga yordam beradi, şuningdek suv orqali va vektorlar orqali yuqadigan kasalliklar — masalan, vabo, bezgak va dengge — xatarlarini özğartiradi.

«Elektr yoki zarba» tanlovi va moslaşuv rejalari talablari

Stil konferensiya iştirokçilari oldidaki ikkilikni şunday şakllantirdi: «Bu COPda mamlakatlar oldida tanlov turibdi: elektr yoki zarba. Yoki jahon iqtisodiyotini elektr asriga ö'tkazamiz, yoki oilalar, kompaniyalar va hukumatlar uçun qazilma yoqilği xarajatlaridan keladigan doimiy oğ'riqqa kö'nikamiz; albatta, bu söğliqni saqlaş tizimlariga ham tegişli». Uning sözlariga kö'ra, «iqlim xatarlari söğliqni saqlaş tizimidaki har bir zaif joyni topadi va uni kengaytiradi» — elektr toki uzilişidan tortib suv tozalaşdagi buzilişlargaça. U söğliqni saqlaş vazirliklarining moslaşuv çoralari muhokamasida qatnaşişini, har bir milliy moslaşuv rejasining asosiy savollarga javob berişini sö'radi: issiqlik tö'lqini paytida klinikalar işlaşi mumkinmi, suv toşqinidan keyin ularning xavfsiz suvi bormi, tibbiy xodimlar kasallik tarqalişidan oldin uning avj olişini seza oladimi va eng katta xatar guruhlari zarur yordam oladimi. Şu böğlan birga, Stil ta'kidladi, moslaşuv yagona javob emas: «Çeksiz isib borayotgan dunyoga heç bir söğliqni saqlaş tizimini çidamli qilib qöyib bö'lmaydi», — şuning uçun söğliqni saqlaş iqlim rejalari işlab çiqiş, moliyaviy qarorlar va taraqqiyotni böholaşga singdirilişi kerak.