Asosiy ma’lumotlar
- 2026-yilda 5 million tonnadan ortiq paxta terildi, 75–80 foizi maşinalarda; Sirdaryo va Jizzax viloyatlarida mexanizatsiya töliq
- Terimda 3000 paxta teriş maşinasi işladi, ularning yarmisi şu yili sotib olingan
- Texnika kirişi qiyin bölgan uçastkalar (~53 ming gektar) sabzavot va oziq-ovqat ekinlari ostiga ötkazilişi rejalaştirilgan
Vazir bayonoti va hozirgi körsatkiçlar
2027-yildan başlab Özbekistondagi dalalarda paxta faqat maşinalar bilan terib olinadi. Buni 6-noyabr kuni matbuot anjumanida qişloq xöjaligi vaziri İbrohim Abdurahmonov ma'lum qildi, deb xabar beradi Gazeta. Uning aytişiça, 2026-yilda 5 million tonnadan ortiq paxta terilib, uning 75–80 foizi maşina usulida yiğilgan. Sirdaryo va Jizzax viloyatlarida terim töliq mexanizatsiyalaşgan. Joriy mavsumda 3000 paxta teriş maşinasi işladi, ularning yarmisi şu yili sotib olingan.
Mexanizatsiyadan taşqarida qoladigan narsa
Vazir ma'lumotlariga köra, qöl mehnati asosan kiçik uçastkalarda va bağlar orasidagi, kombayn kira olmaydigan paxta maydonlarida saqlanib qolgan; bu yil qölda teriş uluşi taxminan 20–23 foizni taşkil etdi. Bunday maydonlar deyarli 53 ming gektarni egallaydi va ularni paxta maydonlaridan çiqarib, sabzavot va başqa oziq-ovqat ekinlari ostiga beriş rejalaştirilgan: Abdurahmonovning sözlariga köra, yarim gektarlik uçastkalarda paxta ekiş maqsadga muvofiq emas. U, şuningdek, maşinalarga ötiş terimçilarni daromad manbasidan mahrum qilmasligi va tolani qayta işlavaş hajmlarini oşiriş hisobiga töqimaçilik sanoatida yangi iş örinlari yaratilişi bilan birga borişi kerakligini ta'kidladi.
Majburiy mehnat va texnika işlab çiqariş
Matbuot anjumanida majburiy mehnat mavzusi ham kötarildi. Vazirlik matbuot kotibi Dilşod Nazirov bolalar mehnati qattiq nazorat ostida ekanini, «maktabdan xabar yetkaziş yoki ovqat olib keliş uçun keldi» kabi bahonalar qabul qilinmasligini aytdi. Uning sözlariga köra, qölda faqat kombaynlarning ötiş yöli uçun qoldirilgan 11 metrli himoya pololari terişga ruxsat etiladi; bolalar, talabalar, ayollar va salomatligi zaif şaxslarni terimga jalb qiliş böyça murojaatlar Içki İşlar vazirligining maxsus guruhlariga ham yuborilgan. Abdurahmonov qöşimça qilişiça, paxta teriş maşinalari Özbekistonda ham işlab çiqariladi: Qaşqadaryoda FM World bilan, Farğona vodiysida esa Swan bilan qöşma korxonalar taşkil etilgan, Xitoy hamkorligida traktor zavodida ham işlab çiqariş yö'lga qöyilgan.
Töliq mexanizatsiyaga çözilgan yö'l
E'lon qilingan muddatlar — bunday maqsad birinçi marta qöyilgani yöq. Gazeta eslatib ötişiça, 2013-yil oktabrda öşa paytdagi baş vazir Şavkat Mirziyoyev terimni 2016-yilga kelib 80–90 foizgaça mexanizatsiyalaş rejasini aytkan edi. 2017-yilda sobiq baş vazir örinbosari, «Uzagrotehsanoatholding»ning sobiq rahbari Nodir Otajonov beş yil içida 80 foiz maqsadini körsatgan, 2019-yil dekabrda esa 2020-yildan başlab Taşkent, Sirdaryo, Jizzax va Qaşqadaryo viloyatlarida 50 foiz maşinada terişni maqsad qilgan edi. 2020-yil yanvaridagi hukumat qarori ikki boşqiçni nazarda tutgan edi: 2020–2022-yillar uşbu tört viloyat uçun, 2023–2026-yillar esa qolgan hududlar uçun.
Kontekst: davlat buyurtmasidan bozor modeliga
Tarmoq modelining özgarişi davlat buyurtmasining bekor qilinişidan başlandi: fermerlarga yillik kvotalar doirasida paxtani belgilangan narxlarda davlatga topşiriş majburiy bölgan bu amaliyot 2020-yildan başlab bekor qilina başlangan edi. Hali 2016-yilda Jahon banki mexanizatsiyaning ijtimoiy ta'sirini baho-laş böyça hisobotida Özbekiston qölda terişga tayanişni davom ettirgan kam sonli paxtaçilik mamlakatlaridan biri ekanini qayd etgan va 2014-yildagi mexanizatsiyaga oid qarorni, başqa omillar qatorida, xalqaro hamjamiyat bosimi bilan ham bağlagan edi. Bank öşa paytoq mexanizatsiya terimdagi taşkil etilgan mehnatga bölgan ehtiyojni qisqartişi va u muhim daromad manbai bölgan aholi qatlamlariga salbiy ta'sir körsatişi mumkinligi haqida oğohlantirgan edi. Vazirning baholaşiça, ön yil oldin mexanizatsiya 25 foizga ham yetmagan, buni u tolani yuqori narxlarda sotiş uçun qölda terişga ustuvorlik berilgani bilan izohlagan.
