Özbekistonda 5 million tonnadan ortiq paxta yiğildi — ötgan yilgi 4 million tonna fonida rekord

Rekord hosildorlik va uning qiymati

Özbekistonda 2026-yilda 5 million tonnadan ortiq paxta yiğib olindi. Buni 6-noyabr kungi matbuot anjumanida qişloq xöjaligi vaziri Ibrohim Abdurahmonov ma’lum qildi, deb xabar beradi Gazeta. Uning ma’lumotlariga köra, hosil taxminan 400 ming gektarda örtaça 70 sentnerdan gektariga hosildorlik bilan olingan, yana taxminan 70 ming gektarda esa 100–110 sentnerdan. Vazirning sözlariga köra, hosilning umumiy qiymati 34 trillion sömni taşkil etgan. Ötgan yili, 2025-yilda mamlakatda deyarli 4 million tonna paxta yetiştirilgan edi.

Ösişni nima ta’minladi

Vazir ösişni bir neça omil bilan boğladi. Birinçisi — ğöza çigirtkasiga çidamli biotexnologik navlarning ekilgani: uning aytişiça, bu zararkunanda ilgari tarmoqning asosiy muammolaridan biri bölgan va an’anaviy navlar unga çidamli emas edi. Ikkinçisi — qalinlab ekiş: 2024-yilda 142 ming gektarda gektariga 200 mingdan ortiq nihol ekilib, 50–60 sentner hosil olingan; qatorlararo masofa 90 santimetrdan 76 santimetrga qisqartirilgan, bu maydondan foydalaniş samaradorligini 14 foizga oşiradi va gektariga 240 mingtagaça nihol joylaş imkonini beradi. Uçinçisi — öğitlaş tizimining özgartirilgani: azotli öğitlar normasi gektariga bir tonnadan 200 kilogrammgaça qisqartirilib, fosfor va mikroelementlarga — marganets, temir, bor kislotasi va kalsiyga urğu berilgan. Ob-havo ham öz rolini öynagan: 2025-yilgi quruq kuz yiğim-terimni noyabr oxirigaça çöziş imkonini bergan.

«1-avgust» texnologiyasi

Abdurahmonov mavsumning asosiy yangiligi deb 1-avgustdan boşlab etefon preparati — qariş gormoni yordamida ğözani gullaşdan töxtatiş qarorini atadi. Uning sözlariga köra, purgandan keyin taxminan 12 kun qariş jarayoni davom etadi, ösimlik yangi kösaklar hosil qilişni töxtatadi va barglardagi oziq moddalarni mavjud kösaklarga yönaltiradi. Ilgari defoliatsiya sentyabrning ikkinçi yarmida ötkazilgan, öşa paytda köp kösaklar yetilib ulgurmasdi va oziq moddalar barglar bilan birga yöqolardi. Vazirning baholaşiça, bunday yondaşuv avgust oyida gektariga 20 sentner hosildorlik qöşgan. Bu yili defoliatsiya 25-avgustgaça, desikatsiya — poya va ildizni quritiş — 15-sentabrgaça ötkazilgan: 2024-yilgi tajribalarda desikatsiya qilingan dalalarda gektariga 100 sentnerdan, desikatsiyasiz esa 45–50 sentnerdan hosil olingan. Vazir yangilik aynan «1-avgust» muddatida ekanini ta’kidladi, qolgan texnologiyalar esa mavjud bilimlarga asoslangan va katta xarajat talab qilmaydi.

Barça fermerlar yangi usullarni qöllamagan

Ösiş bir tekis bölmadi: taxminan 250 ming gektarda hosildorlik oldingi darajada qoldi. Vazirning sözlariga köra, fermerlarning bir qismi çigirtkaga çidamli navlarga ötmagan va ekiş ziçligiga e’tibor bermagan; köp yomğir tufayli dalalar begona öt bilan qoplanib, ötoq paytida ğöza şikastlangan — ba’zi dalalarda ösimliklar soni gektariga 48–50 minggaça kamaygan. Bunday dalalar alohida hisobga olingan, fermerlar esa natijalariga köra «yaşil», «sariq» va «qizil» guruhlarga bölingan.

Boşqa mamlakatlar tajribasi va rejalar

Vazir tarmoq Turkiya (gektariga kamida 50 sentner hosildorlik), Xitoyning Sintszyan viloyati (taxminan 90 sentner, gektariga 250 ming ösimlik) tajribalarini, şuningdek qalinlab ekişni Xitoydan oldin joriy qilgan Braziliya va Argentinaning tajribasini örganilganini aytildi. Prezident huzuridagi Paxtaçilik kengaşi, 2022-yilda taşkil etilgan, öşa paytda jahon tajribasini örganiş vazifasini olgan edi. Kelgusi yilga örtaça hosildorlikni 70 sentnerga yetkaziş va yiğimni 6 million tonnadan oşiriş vazifasi qöyilmoqda; gektariga 90–100 sentner hosildorlikda 400–500 ming gektarda maydonlarning bir qismi oziq-ovqat xavfsizligi uçun boğlar va sabzavotlar ostida böşatilişi rejalaştirilmoqda. Paxta asosan tomçilab suğoriladigan çöl zonalarida yetiştirilişi közda tutilmoqda — vazirning sözlariga köra, Buxoro viloyatidagi Olot va Qorakölning şör yerlarida allaqaçon gektariga 70–80 sentner hosil olingan.

Qayta işlaş, suv va hosil hisobi

Abdurahmonov maʼlum qilişiça, yetiştirilgan barça paxta tolasi mamlakatda qolmoqda: agar ilgari tola eksporti taxminan 1 mlrd dollar keltirgan bölsa, qayta işlangan mahsulot eksporti 4,1 mlrd dollarga yetgan, maqsad esa 9 mlrd dollar; mamlakatda 142 dan ortiq töqimaçilik klasteri va 183 dan ortiq korxona faoliyat yuritmoqda. Suğoriş böyiça: gektariga paxta maydoniga örtaça 7000 kub metr suv sarflanadi, şundan taxminan 3500 tasi şör yuvişga ketadi; Buxoro, Navoiy viloyatlari, Xorazm va Qoraqalpoğistonda yuvişsiz ekişga ötilmoqda, kelgusi yilga qadar tomçilab suğoriş taxminan 600 ming gektarni qamrab olişi kerak. Vazirga köra, hosil hisobi 2024-yildan boşlab raqamli tarozular, video kuzatuv va sunʼiy intellekt yordamida nazorat qilinadi, bu yil esa paxta yetiştirilgan maydonlar ham raqamli tizimga kiritilgan, bu, uning taʼkidlaşiça, hisob-kitoblarni sunʼiy şişirişni istisno qiladi. Aloqida u fermerlarning kredit muammolariga töxtadi: ötgan yillardagi qarzdorlar kredit olişda qiyinçiliklarga duç kelmoqda, garçi davlat ularga bahorgi moliyalaştirişga ruxsat bergan bölsa-da; davlat ajratgan mablağlarning qaytarilişi oldingi yillardagi taxminan 24 foizdan ötgan yilga 91 foizga yetgan.