Asosiy ma’lumotlar
- Kuşner 2014-yilda faoliyati töxtatilgan Rossiya — NATO Kengaşini kelajakdagi muzokaralar modeli sifatida körmoqda
- AQŞ kelajakdagi xavfsizlik arxitekturasining beşta yönalişini, jumladan maslahatlar va harbiy şaffoflikni belgilab berdi
- Vaşingtonning Yevropa ittifoqçilari avval öt oçişni töxtatişni, söngra Rossiya bilan munosabatlarni muhokama qilişni talab qilmoqda
Rossiya — NATO Kengaşi namuna sifatida
AQŞ prezidenti Donald Trampning maxsus elçisi Jared Kuşner Yevropa xavfsizligi böyiça muzokaralar uçun asos sifatida Rossiya — NATO Kengaşi mexanizmini olişni taklif etmoqda. Buni The Washington Post şarhlovçisi David Ignatius muzokaralar jarayonidan xabardor amaldorga tayanib yozdi; xuddi şu modelni Gazeta.Ru ham Ignatiusning şarhiga tayanib tilga oladi. Jurnalist ma’lumotiga köra, Amerika ma’muriyati Moskva va Yevropa davlatlari örtasida köp tomonlama muloqot taşkil etib, qit’ada uzoq muddatli xavfsizlik qoidalari işlab çiqişga niyat qilgan.
Kengaş qanday faoliyat yuritardi va endi nima taklif qilinmoqda
Rossiya — NATO Kengaşi 2002-yilda xavfsizlik masalalari böyiça maslahatlar va amaliy hamkorlik uçun taşkil etilgan edi. 2014-yilda alyans Moskva bilan qöşma fuqarolik va harbiy faoliyatni töxtatdi, biroq siyosiy muloqot bir muddat davom etdi; oxirgi yiğiliş 2022-yil yanvarida bölib ötdi. Life.ru ma’lumotiga köra, Kuşner tomonlar munosabatlari keskin yomonlaşişidan oldin amal qilgan şunday formatni qaytarişni taklif etmoqda. Avval, Bryusseldagi maslahatlar yakunida u kelişuvlarning beşta asosiy yönalişini belgilab berdi: doimiy maslahatlar, inqilobiy vaziyatlarda işonçli aloqa kanallari, harbiy şaffoflikni oşiriş, tarqaliş xavfini kamaytiriş böyiça özaro çora-tadbirlar va barqaror Yevropa xavfsizligi tizimini şakllantiriş. Uning sözlariga köra, kelişuvlar barça iştirokçilar manfaatlarini hisobga olişi, davlatlarning suvereniteti, hududiy butunligi va harbiy ittifoqlarni mustaqil tanlaş huquqini saqlaşi kerak.
Qadamlar ketma-ketligi böyiça kelişmovçiliklar
Ignatius qayd etişiça, Amerika tomoni Ukrainadagi jangovar harakatlarni töxtatiş va Yevropa xavfsizligi böyiça kengroq kelişuvlarni parallel ravişda muhokama qilişni nazarda tutmoqda. Vaşingtonning Yevropa ittifoqçilari boşqa ketma-ketlikni talab qilmoqda: avval öt oçişni töxtatiş, söngra Rossiya bilan yangi munosabatlar muhokamasi. Financial Timesning, Gazeta.Ru havola qilgan manbalari ham xuddi şunday xavotirlarni bildirmoqda: ularning sözlariga köra, bunday qarorlarni Yevropa Ittifoqining özi qabul qilişi kerak, Yevropada esa Vaşington va Moskva «NATO mavqelarini buzib, Rossiya ta’sir sohasini tiklaydigan» şartlar haqida kelişib olişidan qörqişadi. 5-noyabrda Trampning Rossiya rahbarining maxsus vakili Kirill Dmitriyev bilan uçraşuvidan söng Kuşner X ijtimoiy tarmoğida Vaşington Ukraina, NATO va Yevropa vakillari bilan «samarali va mazmunli» muzokaralar ötkazganini yozib, mintaqada barqaror xavfsizlik tizimi 30 yildan beri yaratib bölmayotganini qayd etdi.
Keyingi bosqiç — Abu-Dabi muzokaralari
Diplomatik sa’y-harakatlarning keyingi bosqiçi 10–11-noyabr kunlari Abu-Dabida rejalaştirilgan Rossiya, Ukraina va AQŞ örtasidagi uç tomonlama muzokaralar böladi. Kreml ma’lumotiga köra, buni Life.ru keltiradi, uçraşuv yopiq eşiklar ortida bölib ötadi va özaro xavfsizlik kafolatlariga bağişlanadi; Rossiya delegatsiyasiga prezident yordamçisi Vladimir Medinskiy boşçilik qiladi, Moskva va Kiyev örtasida vositaçi sifatida AQŞ çiqadi. Şu tariqa, Rossiya — NATO Kengaşiga öxşaş formatga qaytiş ğoyasi Amerika tomoni muhokamasining bosqiçida qolmoqda: tasdiqlangan narsa faqat muzokaralar rejasining özi va Kuşner belgilagan yönalişlar, Moskva, Kiyev va yevropaliklarning bunday modelga roziligi esa naşrlarda qayd etilmagan.
