Asosiy ma’lumotlar
- Özgartirişlar loyihasi RSDL qöllaş asoslarini qisqartiradi, biroq uni töliq bekor qilmaydi
- 55 moddadan iborat qonun loyihasi aybdorlik prezumpsiyasiga töğridan-töğri taqiqni öz içiga oladi
- Agar özgartirişlar qabul qilinsa, bu 1979-yildan buyon kodeksning törtinçi qayta körib çiqilişi bölädi
Jinoyat-prosessual kodeksiga özgartirişlar loyihasi
Xitoy qonun çiqaruvçilari şubhalanuvçilarni maxsus belgilangan joylarda politsiya doimiy nazorati ostida saqlaşning bahsli tizimini qöllaşni çeklaşni taklif qildi. South Çina Morning Post xabar berişiça, Xitoy Xalq Respublikasi Jinoyat-prosessual kodeksiga özgartirişlar loyihasi huquqni muhofaza qiluvçi organlarning vakolatlarini qisqartiriş, qamalganlarning himoyasini kuçaytiriş va aybdorlik prezumpsiyasiga töğridan-töğri taqiqni nazarda tutmoqda.
RSDL nima va nega tanqid qilinadi
Söz Residential Surveillance at a Designated Location (RSDL) protsedurasi haqida bölib, u şubhalanuvçilarni yaşaş joyida emas, balki maxsus tanlangan binoda nazorat ostiga oliş imkonini beradi. Bu mexanizm, xususan, davlat xavfsizligiga qarşi jinoyatlar va terrorizm böyiça tergovlarda qöllanadi; ayrim hollarda odam bunday şaroitlarda ölti oygaça saqlanişi mumkin. Dastlab bu tizim tergov ostida saqlaşga nisbatan yumşoqroq muqobil sifatida rejalaştirilgan edi, biroq huquqşunoslarning baholaşiça, vaqt ötişi bilan Xitoy jinoyat amaliyotida erkinlikni çeklaşning eng qattiq şakllaridan biriga aylandi.
Huquq himoyaçilari va huquqşunoslarning qöllaniliş amaliyoti haqidagi fikrlari
Huquq himoyaçilari RSDLni şubhalanuvçilarni izolyatsiya qiliş imkoniyati va tergov organlarining suiiste’mollari uçün qayta-qayta tanqid qilgan. Advokatlarning guvohliklariga köra, ba’zi qamalganlar uxlaş va hojatxonaga boriş vaqtini ham öz içiga olgan holda keçayu kunduz nazorat ostida bölgan, uzoq davom etgan söroqlarga duç kelgan; iltimosnoma oliş maqsadida qiynoq qöllanilgani haqida da’volar ham yozilgan.
Qonun loyihasi nima özgartiradi
Loyihaga köra, politsiya endi şubhalanuvçilarni faqat doimiy yaşaş joyi yöqligi uçün maxsus belgilangan joyga yubora olmaydi — buning örniga qonunda nazarda tutilgan başqa protsessual majburlaş çoralari qöllanişi talab qilinadi. Jami hujjat 55 moddadan iborat: RSDL faoliyatidagi özgartirişlardan taşqari, u şubhalanuvçilar, ayblanuvçilar, jabrlanuvçilar va advokatlar uçün qoşimça kafolatlarni nazarda tutadi, belgilangan muddatlardan ortiq qamoqda saqlaşning oldini olişga va yuridik yordam oliş imkoniyatlarini kengaytirişga alohida e’tibor qaratilgan. Muhim qoidalardan biri aybdorlik prezumpsiyasiga töğridan-töğri taqiq bölädi — qonunda belgilangan tartibda holatlar aniqlanmagunça şubhalanuvçiga aybdor sifatida munosabatda böliş istisno qilinadi.
Huquqşunoslarning baholari
Xitoy ijtimoiy fanlar akademiyasi Huquq instituti ilmiy xodimi Lyu Jenven amaliyotda RSDL mexanizmi böyiça sud tizimining adolatiga putur yetkazuvçi suiiste’mollar uçraganini tan oldi va özgartirişlarning maqsadi bu çorani qöllaşni qisqartiriş va fuqarolar huquqlarini işonçliroq himoya qiliş deb atadi. Pekinlik advokat Jin Xunvey taşabbusni ijobiy baholadi, biroq mumkin bölgan yon ta’sir haqida ogohlantirdi: bitta nazorat şaklini çeklaş qamal sonini albatta kamaytirmaydi, çunki tergov organlari oddiy hibsga olişni köproq talab qilişi mumkin. Xitoy xalq universiteti professori Li Fenfey garov ostida ozod qiliş şartlarini yumşatişni taklif qildi.
Keyin nima bölädi
Loyiha Butunxitoy xalq namoyandalari yiğilişi Doimiy qömitasining dastlabki körib çiqişiga taqdim etildi. Agar özgartirişlar qabul qilinsa, bu 1979-yilda qabul qilinganidan buyon Jinoyat-prosessual kodeksining törtinçi qayta körib çiqilişi bölädi. Şu bilan birga, hozirça söz RSDLni töliq bekor qiliş haqida emas, balki faqat uni qöllaş asoslarini çeklaş haqida — hujjatning körib çiqilişdagi taqdiri hozirça noma’lum.
