Asosiy ma’lumotlar
- Stavropoldagi İpatovo-5 kurğanida 5300 yillik sidik toşi topildi.
- Kimyoviy tahlil yaranma modda almaşinuvi buzilişi emas, balki infeksiya tabiatli ekanini tasdiqladi.
- Kişining skeleti oğir jismoniy yuklamalar va ötmişdagi köplab sinişlarga işora qiladi.
İpatovo-5 kurğanında topilgan dəfinə
Arxeoloqlar Stavropol qalxımında joylaşgan İpatovo-5 kurğanida topilgan erkən bronza davriga mansub bir kişining qoldiq-lari orasida taxminan 5300 yillik bölgan sidik toşi aniqlandi. Uzum donasi ölçamida (21×17 millimetr) bölgan bu dəfinə qöl suyaklari orasida topilgan bölib, yumaloq şakli va ösimtalari bilan ajralib turgan, sirtidagi yoriqdan esa kristal tuzilişi körinib turgan. Natijalari Arçaeological and Anthropological Sciences jurnalida çop etilgan tadqiqot 40–49 yoşda vafot etgan Ön Qafqaz aholisining oğir taqdirini tiklaş imkonini berdi.
Yaranmaning tabiati va taşxis
Kimyoviy tahlil kalsiy, fosfor va struvit mineralini aniqladi, bu mineral bakterial infeksiyalar bilan boğliq ayrim sidik toşlari uçun xosdir. Modda almaşinuvi buzilişlaridan yoki ovqatlaniş xususiyatlaridan kelib çiqadigan toşlardan farqli ölaroq, namunada bunday patologiyalar uçun tipik moddalar topilmadi. Bu mutaxassislarga dəfinəni aynan surunkali yalliğlaniş jarayoni bilan boğlaş imkonini berdi; olimlarning baholaşiça, bu jarayon buyrakda şakllangan, biroq toşning prostata bezida yuzaga kelgani ham istisno qilinmaydi.
Salomatlik holati va turmuş tarzi
Kişining skeleti umr böyi olingan oğir jismoniy yuklamalar va köplab travmalarga dalolat beradi. Vafot etgan şaxsda umurtqa va töqimada yaqqol özgarişlar, podagra belgilari, şuningdek bir neça bitgan siniş qayd etilgan: ösmirlik davrida ömrov suyagining sinişi, bel umurtqasining siqiliş sinişi va şor suyagining sinişi. Tadqiqotçilar bunday zarbalarni qoramol bilan işlaşga va oğir aravalarni boşqarişga töğri kelgan çöl çorvadorlarining turmuş tarzi bilan boğlaydilar.
Dəfinəning ilm uçun ahamiyati
Sidik toşining salomat saqlanişi nodir omad hisoblanadi, çunki bunday yaranmalar odatda tuproqda yemirilib, qazişma işlari vaqtida ularni oddiy daryo toşi bilan oson aralaştirib yuboriş mumkin. Dəfinəning yagona tomoni faqat yoşida emas, balki qadimiy inson kasalligining tabiatini aniq aniqlaş imkonidadir. Endi tadqiqotçilar qadimda kasalliklarning tarqalişi haqida töliqroq manzara oliş uçun foydalaniladigan kimyoviy tahlil usullarini boşqa arxeologik dəfinəlarga qöllaşni rejalaştirmoqda.
