Asosiy ma’lumotlar

  • Şartnoma bekor qilinganda quruvçilar 10–12% jarimani tölangan summadan emas, balki kvartiraning töliq qiymatidan uşlab qoladi
  • Quruvçining uy topşirişni keçiktirgani uçun penyasi kuniga 0,01–0,05% va şartnoma qiymatining 5–10% i bilan çeklangan
  • Örganilgan 129 ta dölsçilik şartnomasining 51 foizida quruvçining keçikiş uçun javobgarligi umuman nazarda tutilmagan

Şartnomalardagi asimmetriya: dölsçining jarimasi — uyni töliq qiymatidan hisoblanadi

Naşriyot Kun.uz tipik dölsçilik şartnomalarini tahlil qilib çiqdi, ularni quriliş kompaniyalari mijozlarga taklif etadi va şartnomadagi şartlar muntazam ravişda quruvçi kompaniyalar foydasiga qiyşaytirilganini körsatdi. Şartli misol sifatida qiymati 500 mln söm bölgan kvartirani olaylik: agar xaridor şartnomani bekor qilişga qaror qilsa — masalan, quriliş töxtab qolganligi sababli — ayrim quruvçilar 10–12% jarimani tölangan summadan emas, balki uyni umumiy qiymatidan uşlab qoladi. Ya’ni başlanğiç tölov 150 mln söm bölganda, dölsçi 50–60 mln söm yöqotişi mumkin.

Quruvçining javobgarligi çeklangan va «muzlab qoladi»

Quriliş kompaniyalari uçun esa manzara başqaça: ularning şartnomalarida uy topşirilişini keçiktirgani uçun penya odatda kuniga 0,01–0,05% ni taşkil etadi va faqat ba’zi hollarda 0,1% ga yetadi, uning maksimal miqdori esa şartnoma qiymatining 5 yoki 10% i bilan çeklanadi. Bu quruvçi uyni bir yil emas, hatto beş yilga keçiktirsa ham, penya bir nuqtada ösışdan töxtaydi, degan ma’noni anglatadi. Xuddi şu şartli 500 mln sömlik uy böyça bir yillik keçikiş quruvçiga kuniga taxminan 50 ming söm penya beradi — naşriyotning baholaşiga köra, Taşkent şaroitida bu bitta lağan oşning narxi, uni esa faqat sud orqali undiriş mumkin.

Hisobot nimani körsatdi va nima allaqaçon özgarğan edi

Muammoning qamrovi haqidagi ma’lumotlar 2026-yil iyulida taqdim etilgan hisobotda keltirilgan: örganilgan 129 ta dölsçilik şartnomasining 51 foizida uyni keçiktirib topşirgani uçun quruvçiga heç qanday javobgarlik yuklatilmagan. Şartnomalarning 84 foizida obyektga kafolat muddati belgilanmagan, 80 foizida qayta hisob-kitoblarda quruvçilarga ustuvorlik berilgan, atigi 20 foiz şartnoma esa tomonlar huquqini teng hisobga olgan. Bunday şartnomalarga majburiy minimal talablar yöqligi, naşr xulosasiga köra, aynan şu vaziyatni saqlab qolmoqda.

«Imarat Development» pretsedenti va antimonopoliya organining pozitsiyasi

Mavzu yangi emas: 2025-yil sentyabrida ham Kun.uz «Imarat Development» kompaniyasi mijozlarining şikoyatlarini tahlil qilgan edi — şartnomalardagi adolatsiz şartlar yuzasidan. Öşanda gap yöqotilgan vaqt, oqlanmagan umidlar va öz pullarini qaytarişni talab qilganlar uçun jarimalar haqida ketayotgan edi. Bu naşrdan söng Antimonopoliya qömitasi bunday şartnomalar böyça fuqarolardan minglab murojaatlar kelganini ma’lum qildi va şartnoma qiymatining 10% ini jarima sifatida uşlab qoliş amaliyotini qonunga xilof deb baholadi. Biroq 2026-yil iyulidagi hisobotdan körinib turibdiki, muvozanatsiz şartlar quruvçilar taklif etayotgan şartnomalarda hanuzgaça ustunlik qilmoqda.