Asosiy ma’lumotlar

  • Gurria: Livanga ~20 mlrd dollar, Ğazzaga 75 mlrd dollardan, Suriyaga taxminan uç barobar köproq mablag kerak
  • Tarek Mitri: Livan hududlarining bosib olinişi davom etmoqda, köplab qişloqlar yaşaşga yaroqsiz
  • Kin: 70 yil içida xususiy qarz YaIMning 55 foizidan 155 foiziga oşdi, davlat qarzi esa 63 foizdan 75 foizga

İstanbuldagi forumda uruşlardan keyingi iqtisodiyotga bağışlangan panel

Yaqin Şarqdagi töqnaşuvlarning iqtisodiy oqibatlari, uruşdan keyingi tiklanişni moliyalaştiriş, jahon bozorlaridagi noaniqlik va moliyaviy barqarorlik xavflari İstanbulda ötgan TRT World Forum 2026 forumining uşbu sessiyasida asosiy mavzular böldi. Öninçi forum İstanbul kongress markazida «Markazsiz dunyo: qoidalar tugaganda kim yetakçilik qiladi?» şiori ostida bölib ötmoqda. Panel «Notinç tiklaniş sari: Yaqin Şarq uruşlaridan keyingi milliy iqtisodiyotlar» deb nomlandi; uning moderatori Auskar Surbakti edi, deb xabar beradi Anadolu.

Tiklaniş xarajatlari böyiça baholar

Muhokamada OECDning sobiq baş kotibi Anxel Gurria, Yevropa siyosiy tadqiqotlar markazi baş iqtisodçisi va rahbari Fabian Zuleg, London universitet kollejining faxriy professori Stiv Kin hamda Livan baş vazirining örinbosari Tarek Mitri qatnaşdi. Gurrianing baholaşiça, Livan tiklaniş uçun taxminan 20 mlrd dollar, Ğazzo kamida 75 mlrd dollar, Suriya esa taxminan uç barobar köproq mablag talab qiladi. U heç bir davlat yoki muassasa bu yukni yolgiz öz zimmasiga ola olmasligini takidladi: köp tomonlama va mintaqaviy taraqqiyot banklari, AQŞ, Yevropa Ittifoqi, Fors körfazi davlatlari va milliy hukumatlar hissasi kerak bölişi mumkin. Uning sözlariga köra, mintaqaning tiklanişini moliyalaştirişda Körfaz davlatlari kapitali alohida rol öynaşi mumkin.

Livandagi vaziyat va Yevropa uçun xavflar

Mitri Isroil Livan hududlarini bosib olişi davom etayotganini va hujumlar köplab qişloqlarni yaşaşga yaroqsiz holga keltirganini malum qildi. U köçirilganlarning ahvolini Livanning eng dolzarb muammolaridan biri deb atadi va ularning qaytişi uçun infratuzilmani tiklaş zarurligini takidladi. Şu bilan birga, uning sözlariga köra, «bu töqnaşuvlar qançalik vayron qiluvçi böLmasin va jamiyatimizni qançalik böLmasin, tiklaniş va qayta quriş har doim mumkin». Zuleg Yaqin Şarqdagi beqarorlikning jahon bozorlari va savdoga tasiri asosan töqnaşuvlarning davomiyligiga bogliq bölişini qayd etdi. Uning baholaşiça, energiya narxlari Yevropa uçun allaqaçon iqtisodiy muammolar yaratmoqda: hozirça yetkazib beriş çeklovlari yoq, biroq uzoq davom etadigan beqarorlik tanqislikka olib kelişi mumkin. U, şuningdek, sust iqtisodiy ösiş, yuqori inflyatsiya va savdo yönalişlaridagi buzilişlar xavflariga işora qilib, Yaqin Şarqdagi voqalar va Ukrainadagi uruş Yevropaning iqtisodiy va mudofaa siyosatini özgartirayotganini qoşdi.

Xususiy qarzga etibor tanqidi

Stiv Kin jahon iqtisodiyoti davlat qarziga haddan taşqari köp etibor qaratayotganini, xususiy qarzlar esa moliyaviy beqarorlikning asosiy yaşirin omillaridan biri ekanini malum qildi. Uning malumotlariga köra, 70 yil davomida davlat qarzining YaIMga nisbati 63 foizdan 75 foizga, xususiy qarzning YaIMga nisbati esa 55 foizdan 155 foizga oşgan. U ananaviy iqtisodiy siyosat xususiy qarzning ösayotgan xavflarini asosan etiborsiz qoldirganini, xususiy moliya sektorining spekulyativ operatsiyalari va uning harbiy-sanoat sektorini moliyalaştirişi ham jahon iqtisodiyoti uçun jiddiy xavflar yaratayotganini hisoblaydi.