YI Ispaniya, Italiya, Gretsiya va Kiprni migratsion bosim ostida deb tan oldi

Bosim ostidagi tört davlat

Yevropa Komissiyasi juma kuni 2027-yilda qoçqinlik sörovçilarini YI davlatlari böylab qayta joylaştiriş doirasini belgilovçi hisobotni taqdim etdi. Ispaniya, Italiya, Gretsiya va Kipr «migratsion bosim ostida» deb tan olindi va boşqa a’zo davlatlardan yordam oladi — qoçqinlik sörovçilarini öz hududiga qayta joylaştiriş yoki moliyaviy badallar körinişida, deb yozadi euronews.

Seuta inqirozi hisobga olindi, lekin mutanosib ta’sir qilmaydi

Rasmiy jihatdan hisobot 2025-yil iyulidan 2026-yil iyunigaça bölgan davrni qamrab oladi, biroq Komissiya iyul oxirida Seutaga 80 000 dan ortiq tartibsiz migrant kelişini ham hisobga oldi. Ikki kun içida ispan eksklaviga kirgan odamlar soni 2026-yilning birinçi yarmida YI barça çegaralaridan tartibsiz ötganlardan köproq böldi. Biroq ommaviy keliş kelgusi yili qayta joylaştiriladiganlar sonining mutanosib ösişiga olib kelmasligi kerak: YI vakilining sözlariga köra, «kirganlarning mutlaq köpçiligi inqirozdan qisqa vaqt ötib ixtiyoriy ravişda Marokaşga qaytgan».

Birdamlik mexanizmi qanday işlaydi

Bosim ostidagi tört davlatdan taşqari, hisobotda «migratsion bosim xavfi ostida» turgan 15 davlat ajratilgan — Belgiya, Germaniya va Fransiyadan Polşa, Rumaniya va Finlyandiyagaça: ular birdamlik körsatişi şart, biroq mutanosibsiz majburiyatlardan qoçiş uçun ularning maqomi qayta körib çiqiladi. Uçinçi guruh — Bolgariya, Çexiya, Estoniya, Xorvatiya, Avstriya va Polşa — «jiddiy migratsion vaziyatga duç kelayotgan» deb tasniflangan va Komissiya sertifikati hamda boşqa davlatlarning ma’qulişi bilan kvotalardan ozod qilinişini söraşi mumkin.

Jamning hajmi oşkor qilinmadi

Hisobot bilan bir qatorda Komissiya qayta joylaştiriladiganlarning umumiy sonini va har bir davlatning uluşini belgilovçi «Yillik birdamlik jami»ni taklif qildi. Uning hajmi oşkor qilinmadi; qonunga köra u kamida 30 000 qayta joylaştiriş va 600 mln yevro moliyaviy badalni taşkil etişi kerak. Bosim ostidagi davlatlardan taşqari har bir davlat aholi va YaIMga mutanosib ravişda qatnaşişi şart bölib, qoçqinlik sörovçilarini qabul qiliş, qabul qilinmagan har bir kişi uçun 20 000 yevro tölaş yoki operatsion qöllab-quvvatlaşni moliyalaştiriş örtasida tanlaydi. A’zo davlatlar hukumatlari jamning yakuniy hajmi va kvotalarni yil oxirigaça belgilaydi.

Ötgan yil tajribasi va qoidabuzarlar

2026-yil amaliyoti taqsimot qançalik bahsli bölişi mumkinligini körsatdi: öşa paytda hukumatlar Komissiyaning dastlabki taklifini sezilarli qisqartirdi va amalda 21 000 deb kelişilgan taxminiy raqamga qarşi 9 000 dan kam qoçqinlik sörovçisi qayta joylaştirildi. Yillik boşpana va migratsiya hisoboti şuningdek, Vengriya va Slovakiya 2026-yil uçun na qayta joylaştiriş, na moliyaviy badal va’da qilmagan holda qoidalarni buzganini qayd etdi — biroq infringement jarayonlari hozirça boşlanmayapti. YI rasmiy vakili ta’kidladi: «Tizim majburiydir. Ötgan yili ular majburiyat bermadi. Biz ikkala davlat bilan ham bajarilişiga erişiş maqsadida aloqadamiz». Italiya esa öz navbatida nazorat ostiga olindi, çunki avgust oxirida bir qança davlatlar Rimga YI çegaralaridan kirgan qoçqinlik sörovçilarini qaytarib olişni murojaat qilgan edi; Komissiya majburiyatlarni bajarmayotgan bosim ostidagi davlatga nisbatan birdamlikni töxtatib qöyişi mumkinligini tasdiqladi, biroq «hozirça bu öşa holat emas». Hisobot davrida a’zo davlatlar örtasida taxminan 13 000 qaytariş amalga oşirilgan, Eurodac ma’lumotlari esa YI içidagi ruxsatsiz köçişlar taxminan 13 foizga kamayganini körsatmoqda.