Türkiye Irqan — Suriya quvurınıñ qayta tiklewinde qáwip kórmeydi

Anqaranın tutımı

Türkiye Irqan menen Suriya arasındagı, Bağdatqa Hörmüz boğazına alternatif bolğan eksport yolun bergüçi neft quvurın qayta tiklewge qarşı emes. «Bizden qorqmaymız» — dep bildirdi Türkiyeniñ energetika hám tábiyiy resurslar ministri Alparslan Bayraktar, Kirkük — Baniyas quvurına tiyisli sorawğa The National gazetasına juwap berip İstanbulda ótkerilgen, mámlekettiñ 2040-jılǵa şekemgi energetika strategiyası tánitilgen matbuat brifinginde. Onıñ aytıwınça, türk baǵdarı arzanıraq hám turaqlıraq bolıp qalmaqta, al quwatlılıq barlıqqa jetedi: Anqara bar bolğan 1,5 million barrel/kún ótkiziw quwatın 2,5 millionǵa şekem asırıwdı usınıs etip, «suriya baǵdarı» 1–1,5 million barrel/kúnge jetiwi múmkin dep esaplaydı.

Kelisim konteksti hám baǵdardıñ jaǵdayı

Irqan menen Suriya iyul ayında 800 kilometrlik Kirkük — Baniyas quvurın remontlaw tuwralı kelisimge qol qoydı. Bul liniya 1952-jılı 300 mıń barrel/kún ótkiziw quwatı menen aşılǵan, biraq 2003-jılı Irqanǵa AQŞ basqınşılıǵı waqtınan berli iske túsirilmey kelmekte. Bul kelisim Jaqın Şıǵıs mámleketleriniñ alternativ eksport baǵdarların izlewiniñ ulıwma bir bólegi boldı: AQŞ penen Irannıñ urısı sebepli tankerler Hörmüz boğazınan óte almaydı. Óziniñ ádettegi qubla portları arqalı eksportın joǵaltqan Irqan kúnine onlağan mıń qosımşa barreldi júk maşinaları menen arqadaki — Türkiye quvur tarmaǵına — tasımaqta hám neftti qurǵaqlıq arqalı tasıwda Suriyadan járdem soradı. Suriya arqalı jumıs isleytuǵın quvur Kirküktegi neftti avtotasıwǵa qaraǵanda nátiyjelirek túrde Orta jer teñizi jaǵasındagı Baniyasqa jetkeriwge múmkinşilik berer edi.

Tosıqlar hám türk baǵdarınıñ jaǵdayı

Analitikler tez remontti kútpeydi: Kpler bahalawınşa, jaqın keleşekte ámelge asıw itimallıgı «tómen», al qayta tiklew, eń qıyabı, milliardlağan dollar talap etip, jıllar aladı. Tosıqlardıñ qatarında burınǵı Esad rejimine qarsı sanctionslar hám eki mámlekettegi turaqsızlıq bar; quvur IŞID hújimleri, yaǵnıy neft infrastrukturasına şabwıllar menen belgili bolan, uzaq şól aymaqlarınan ótedi. Şunnan soñ, Jayhan portı arqalı ótetuǵın tiykarǵı türk baǵdarınıñ ózi (türk tárepindegi ótkiziw quwatı 1,5 million barrel/kún) ózgerislerdi basınan keşirmekte: 2023-jılı martta arbitraj sudınıñ Türkiye şártnamani buzganlıgı tuwralı qararı nençen eksport eki yarım jılǵa tolıq toqtatılǵan edi, al Irqan — Türkiye şártnaması bul jazda múddeti bitken, endi jetkerip beriwler ırqan neft organları menen Botas ortasındagı kelisimdiñ uzaytırılıwı arqalı retlestiriledi. Iraq Oil Report keltirgen Jayhannan júk tasıw analizi maǵlıwmatlarınşa, 2026-jılı 5-oktyabr jaǵdayına kóre jeti kúnnik ortaşa eksport şama menen 328 mıń barrel/kúndi qurağan, sentyabrdegi 200 mıń barrel/kúnnen az kórsetkiş penen salıstırǵanda — bul ósim aynan Irqannıñ qublasınan avtotasıw esabına qamsızlandırılǵan.

Keñirek kún tártibi

Bayraktar sonday-aq, jıllar dawamında Irqanǵa Kirkük — Jayhan quvurın Basraǵa şekem uzaytırıwdı, jetkerip beriw baǵdarların túrli-túrlendiriw maqsadında usınıs etip kelgenin aytıp ótti. Quvurlar temasınan tısqarı, ol Türkiyeniñ 2040-jılǵa şekemgi energetika maqsetlerin tánitdi: uglerod şıǵarıwların 40%ke qısqartıw, atom energetikasına, elektrifikaciyagı hám jańalanatuǵın dereklerge tiykar salıw, sonday-aq 2053-jılǵa şekem uglerod neytrallıgına jolında 2040-jılǵa şekem 1 trillion dollar investiciya tartıw. Rosatommıñ «Akkuyu» AESi Mersin jaqınında iske túsiriwge jaqın — fizikalıq iske túsiriw «jaqın háptelerde» kútilmekte. Rossiya gazın import qılıwdı qısqartıp, ornına amerikalıq SPGdi alıwdı ministr siyasat penen emes, baǵa menen túsindirdi: «Rossiya öte qımbat». Türkiye kelesi hápte Antaliyada ótkeretuǵın Cop 31 sammitiniñ tiykarǵı teması 1,5 °C ıssılıq maqsetin saqlap qalıw uşın şuşıllıq is-hareketler zárúrligi boladı.

Súwret jazıwın kórset: Suriyadaǵı Baniyas-Kirkük neft quvurı. Ahmad Fallaha / Th…

Súwret jazıwın kórset: Kirkük-Baniyas quvurı Irqan hám Suriya şólleriniń…