Asosiy ma’lumotlar
- COP31 9–20 noyabr kunlari Antaliyada energetika vaziri Murat Kurum raisligida bölib ötadi
- Ötgan yili kömir Turkiya elektr energiyasining 33%ini berdi, quyoş va şamol — deyarli 23%
- Faollar 2053-yilgaça sof nol çiqindiga erişiş maqsadi borasida kömir va gazdan voz keçiş yöl xaritasining yöqligini qayd etmoqda
Quyoş va kömir orasidagi sammit mezboni
9–20 noyabr kunlari Antaliyada bölib ötadigan BMT iqlim sammiti COP31 oçilişiga bir neça kun qolganda, e'tibor mezbon davlatning energiya balansiga qaratilgan. Turkiya Energetika vazirligining ma'lumotlariga köra, ötgan yili kömir mamlakatda elektr energiyasining eng katta manbai bölib, 33% uluşni taşkil etgan, quyoş va şamol energiyasi esa deyarli 23%ni berdi. Bu haqda Euronews AP ma'lumotlariga tayanib yozdi.
Eng katta quyoş stansiyasi — vitrina sifatida
Turkiyaning «yaşil» kun tartibining vizit kartasi sifatida quyoş elektrostansiyasi namoyiş etilmoqda — Kalyon Karapınar YEKA-1 Qonya viloyatining Karapınar tumanida: uç milliondan ortiq panel 2600 futbol maydoniga teng maydonni egallaydi. 2023-yildan beri işlayotgan stansiya mamlakatdagi elektr energiyasiga bölgan talabning taxminan 0,7%ini qoplaydi, uning direktori Burak Doğru AP agentligiga stansiya yiliga taxminan 1,75 million tonna karbonat çiqindisining oldini olgani ma'lum qildi. Şu bilan birga, Turkiya statistika instituti ma'lumotlariga köra, 2024-yilda mamlakatning issiqxona gazlari umumiy çiqindisi CO2-ekvivalentida 584,5 million tonnaga yetdi.
Tanqid va qazilma yoqilği böyiça rejaning yöqligi
Beyond Fossil Fuels taşabbusi kampaniyaçisi Duygu Kutluay Turkiyada qayta tiklanadigan energetikani keng miqyosda rivojlantiriş rejalari borligini tan oldi, ammo ularda «kömirdan voz keçiş böyiça yöl xaritasi ham, gaz qatoridagi boşqa qazilma yoqilği turlaridan bosqiçma-bosqiç voz keçiş böyiça heç qanday rejalaştiriş ham yöqligini» qayd etdi — bu, uning sözlariga köra, mamlakatning 2053-yilgaça sof nol çiqindiga erişiş majburiyati bilan «mos kelmaydi». Climate Action Tracker taşabbusi Turkiyaning iqlim maqsadlari va siyosatini Parij kelişuviga nisbatan «tanqidiy darajada yetarli emas» deb baholaydi. Kursning ziddiyatini bildiruvçi qöşimça signal: sud yilning boşida Afşin-Elbistan kömir stansiyasini kengaytiriş uçun atrof-muhitga ta'sir bahosini bekor qildi, biroq köp ötmay Çanakkaledagi boşqa bir kömir stansiyasini kengaytiriş rejalari paydo böldi.
Sammitning ustuvor yönalişlari va uning konteksti
COP31ga raislik qilayotgan COP31 atrof-muhit va iqlim özgarişi vaziri Murat Kurum sammit iqlim majburiyatlarini amalga aylantirişga, yangi maqsadlarga emas, e'tibor qaratişi kerakligini ma'lum qildi: Turkiya mamlakatlarni moliyalaştiriş va texnologiyalar bilan boğlaydigan «iqlim siyosatini amalga oşiriş köprigi» taşabbusini ilgari surmoqda. Elektrifikatsiya, çiqindilar va metan çiqindilarini kamaytiriş ham ustuvor yönalişlar deb ataldi. Sammit Eron bilan uruş tufayli gaz va neft narxlari ösişi hamda energiya xavfsizligi bilan boğliq xavotirlar fonida bölib ötadi; Donald Tramp iqlim muzokaralaridan çiqqanidan keyin AQŞ yana iştirok etmaydi, oldingi ikki sammit esa yakuniy matnlarda qazilma yoqilği tilga olinmasdan yakunlandi. Kömirga qaram Turkiya hamda kömir eksport qiluvçi va kun tartibi böyiça maslahatlar olib borayotgan Avstraliyani tanlaş faollar tanqidiga sabab böldi, biroq BMT Iqlim konventsiyasi ijroçi kotibi Simon Stiell fevral oyida mezbon davlatning qazilma yoqilği böyiça pozitsiyasi özi sammit muvaffaqiyatini belgilab qöymasligini aytgan edi.
