Asosiy ma’lumotlar
- Yoş oşgani sari spermatozoidlarda nafaqat DNK, balki kiçik kodlanmaydigan RNKlar tarkibi özgaradi
- Siçqonlarda hayot örtasida keskin sakraş qayd etildi, odamlarda esa faqat RNK bölaklari nisbatining yoş bilan boğliqligi aniqlandi
- «Qarigan» RNK kombinatsiyasi siçqon embrional ildiz hujayralariga kiritilganda modda almaşinuvi va neyrodegeneratsiya genlarining faolligi özgargan
Olimlar nimani aniqladi
Olimlar erkak jinsiy hujayralaridagi yoşga boğliq özgarişlarning ilgari sezilmagan mexanizmini tasvirlab berdi: yoş oşgani sari spermatozoidlarda nafaqat DNK, balki RNK molekulalari tarkibi ham özgaradi. Bu kaşfiyot haqida ScienceAlert The EMBO Journal jurnalidagi tadqiqotga tayanib xabar berdi; şuningdek, Life.ru ham bu haqda yozgan. Söz spermatozoidlarda saqlanadigan va hujayra jarayonlarini tartibga solişda qatnaşadigan kiçik kodlanmaydigan RNKlar haqida boradi. Tahlil uçun oddiy sekvenatsiyada yomon aniqlanadigan RNK turlarini aniqlaş imkonini beruvçi PANDORA-seq texnologiyasidan foydalanilgan.
Siçqonlarda sakraş, odamlarda esa asta-sekin özgarışlar
Qarigan siçqonlarning spermatozoid başlarında ribosoma RNKsining uzun bölaklari köpayib, qisqalari kamayib bordi. Şu bilan birga, qayta qurişiş bir tekisda keçmadi: hayotning örtasida hayvonlarda yaqqol sakraş kuzatildi. Odamlarda manzara başqaça: ikki mustaqil donorlar guruhining uruğ namunalari tahlili RNKning uzun va qisqa bölaklari nisbati erkakning yoşi bilan boğliqligini tasdiqladi, biroq şunçali keskin yoş burilişini hozirça aniqlaş nasib qilmadi. «Bu siçqonda ham, odamda ham yoş bilan ölçayotgan molekulyar soatni topişga öxşaydi», — dedi Yuta universiteti tadqiqotçisi Qi Çen. Uning sözlariga qaraganda, özgarışlar tanqidiy darajaga yetgunça bosqiçma-bosqiç töplanişi mumkin.
Mumkin bölgan oqibatlar ve çeklovlar
Mumkin bölgan ta'sirlarni baholaş uçun olimlar siçqonning embrional ildiz hujayralariga qarigan hayvonlar spermatozoidlariga xos RNK bölaklari kombinatsiyasini kiritdi va modda almaşinuvi hamda neyrodegenerativ jarayonlar bilan boğliq genlar faolligidagi özgarışlarni qayd etdi. Bu ota yoşi embrionning erta rivojlanışiga nafaqat DNK mutatsiyalarining töplanişi orqali ta'sir qilişi mumkinligini taxmin qiliş imkonini beradi: spermatozoidlar tuhum hujayrasiga kelajakdagi organizm genlarining işini tartibga solişda iştilrok etişi mumkin bölgan RNK molekulalarini ham ötkazadi. Muhipi, tadqiqot hozirça aniqlangan özgarışlar bevosita bepuştlikka yoki bolalardagi kasalliklarga sabab bölişini isbotlamaydi: mualliflarga RNK qayta qurişining sabablarini aniqlaş va uning inson reproduktiv salomatligi uçun oqibatlarini tekşiriş yana öngda. Kelgusida bu kaşfiyot spermatozoidlarning biologik yoşini va uruğ sifatini baholaş usullarini yaratışğa yordam berişi mumkin.
Oldingi işlar konteksti
Yangi tadqiqot yoşning «erkak» omili haqidagi ilgari ma'lum bölgan ma'lumotlarni töldiradi. Life.ru xabariga köra, ilgari olimlar yoş oşişi bilan spermatozoidlarda xavfli genetik mutatsiyalar töplanişini aniqlagan edi: 24 yoşdan 75 yoşgaça bölgan 81 erkakning mingdan ortiq spermatozoidining DNKsini tahlil qilib, tadqiqotçilar keksa erkaklarda ayrim mutatsiyalar köproq uçraşini, bu esa avlod uçun xavflarni oşirişi mumkinligini aniqladi. Şu bilan birga, öşa maqolada qayd etilganidek, genetik özgarışlarınğ mavjudligi ular albatta bolaga ötişini anglatmaydi. Yangi işning farqi şundaki, u yoş ta'sirining yana bir kanalini — RNKni — körsatadi, ammo oçiq savollar ham köproq qoldiradi: siçqonlarda yaqqol kö'rinadigan «sakraş» odamlarda hozirça tasdiqlanmagan.
