NATO atrofidagi beş yillik inqiroz: 2021-yilgi şartnoma loyihalaridan 2026-yil Anqara sammitiga qadar

Kafolatlar böyiça bahsdan aloqalar uzilişiga

Life.ru naşri retrospektiv materialida beş yil içida Yevropa xavfsizligi böyiça bahs Rossiya va NATO örtasidagi oçiq mojaroga qanday aylanganini bayon etdi. Muallif boşlanğiç nuqta sifatida 2021-yilni körsatadi: 14-iyundagi Bryussel sammitida ittifoq rahbarlari Rossiya harakatlari yevroatlantik xavfsizlikka tahdid solayotganini bildirib, kommunikada özaro qarşilik şarti bilan muloqotga tayyorlik haqidagi qoşimça izohni saqlab qoldi. Kuzda Ukraina çegaralari yaqinidagi Rossiya qöşinlari haqidagi xabarlar taranglikni kuçaytirdi — ularning soni böyiça baholar har xil edi: Vladimir Zelenskiy deyarli 100 ming harbiy haqida gapirdi, Ukraina mudofaa vazirligi ilğari 90 ming atrofida deb baholagan edi, The Washington Post esa dekabrda kelajakda 175 mingtagaça qöşin joylaştiriş mumkinligi haqidagi amerikalik bahoni yetkazdi. Moskva hujum rejalari haqidagi da’volarni rad etib, öz hududidagi qöşinlarning köçişini içki iş deb atadi.

Diplomatik missiyalar yopildi, şartnoma loyihalari qabul qilinmadi

Mojarodiplomatik kanallarga ham tegdi: sakkiz nafar Rossiya diplomati akkreditatsiyasi qaytarib olingandan söng Sergey Lavrov 2021-yil 1-noyabrdan boşlab NATOdagi Rossiya doimiy vakolatxonasi faoliyatini töxtatib turilişini e’lon qildi; ayni paytda harbiy aloqa missiyasi hamda ittifoqning Moskvadagi Axborot byurosi ham işini töxtatdi. 17-dekabrda Moskva teng va bölinmas xavfsizlik tamoyilini mustahkamlaş, NATOning, jumladan Ukrainanın a’zoligiga ham, keyingi kengayişidan voz keçiş hamda Yevropada qoşimça kuçlar joylaştirilişini 1997-yil 27-may darajasida çeklaş taklif etilgan şartnoma loyihalarini e’lon qildi — ya’ni Life.ru ta’biriga köra, Ukraina va Gruziyanı ittifoqning bölajak a’zolari deb e’lon qilgan 2008-yil Buxarest sammiti kursidan voz keçiş. 2022-yil boşidagi muzokaralar — 12-yanvardagi Rossiya–NATO Kengaşi yığilişi va 26-yanvardagi ittifoqning yozma takliflari — kelişuvga olib kelmadi: NATO xavflarni kamaytiriş va qurollarni nazorat qilişni muhokama qilişga tayyor edi, ammo «oçiq eşiklar» siyosatini tasdiqladi. 2022-yil 24-fevraldan keyin aloqalar deyarli töliq uzildi, Madrid sammitida esa ittifoq Rossiyani ittifoqdoşlar xavfsizligi uçun «eng jiddiy va bevosita tahdid» deb atadi.

Şimolga kengayiş va uzoq muddatli qayta qurollaniş

Keyingi yillardagi asosiy özgarişlar — ilğari harbiy qoşilmaslik siyosatini yuritgan Finlyandiyanın 2023-yil 4-aprelda va Şvetsiyanın 2024-yil 7-martda ittifoqqa a’zo bölişi böldi. Ikkala davlat ham bu qarorni özgargan xavfsizlik bahosi bilan izohladi; Life.ru qayd etganidek, Rossiya uçun bu ittifoq bilan çegaranın uzayişiga va Boltiqböyi mintaqasidagi vaziyatnın özgarişiga olib keldi. Madrid sammiti hamda Vladimir Putin 2023-yil 31-martda tasdiqlagan RF taşqi siyosat konsepsiyasının yangi tahriri özaro pozitsiyalarni mustahkamladi: Moskva özini Ğarb duşmani deb hisoblamasligini, ammo munosabatlarni faqat suveren tenglik va köptomandalikni e’tirof etiş asosida tiklaş mumkinligini bildirdi. Keyinçalik, 2026-yil 20-mayda Putin va Xitoy Xalq Respublikasi raisi Si Szinpin köptomandalik dunyo töğrisidagi deklaratsiyani imzoladi. Öz navbatida NATO 2025-yil 25-iyundagi Gaaga sammitida 2035-yilga qadar mudofaaga YaIMnın 5 foizini — kamida 3,5 foizini harbiy ehtiyojlarga va 1,5 foizgaça infratuzilma hamda mudofaa sanoatiga yönaltirişga kelişib, 2026-yil 8-iyuldagi Anqara sammitida esa bu kursni tasdiqlab, Rossiyani yana uzoq muddatli tahdid deb atadi.

Muloqotga tayyorlik deklaratsiya qilingan holatdagi sobitlik

Life.ru bahosiga köra, beş yillik davrning yakuni — amaliy çiqiş yöli yöqligi: avvalgi özaro hamkorlik mexanizmlari işlamayapti, yangi qoidalar kelişib olinmagan, Moskva 2021-yil dekabrda kötargan Yevropa xavfsizligi tamoyillari masalasi esa oçiq qolmoqda. Şu bilan birga, 2026-yil 29-oktabrda Vladimir Putin Rossiya Yevropa mamlakatlari bilan töliq qayta aloqalarni tiklaş böyiça qadamlarni qöllab-quvvatlaşini bildirdi; öşa oyda alyansning Rossiya çegaralari yaqinidagi maşqlari haqida xabar berilgan bölib, siyosatşunos Aleksandr Perendjiyev naşr materialida ularni «zamin sinaş» deb atagan. Ta'kidlaş joizki, Life.ru materiali aniq retrospektiv va baholovçi xarakterga ega: unda voqealar xronologiyasi va sanalar keltirilgan, biroq ba'zi formulirovkalar naşrning muallif talqini bölib, bu maqolada boşqa manbalar orqali mustaqil tasdiq yöq.